ॐअध्याय 11श्लोक 52
Chapter 11 • Verse 52

अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग

विश्वरूप दर्शन (समय र कालको महाविराट स्वरूप)

श्रीभगवानुवाच

सुदुर्दर्शमिदं रूपं दृष्टवानसि यन्मम।

देवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणः॥ ५२॥

su-durdarśam idaṁ rūpaṁ dṛṣṭavān asi yan mama |

devā apy asya rūpasya nityaṁ darśana-kāṅkṣiṇaḥ || 52 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

सु-दुर्दर्शम् (su-durdarśam)=अत्यन्त दुर्लभ, देख्न अति कठिन•इदम् रूपम् (idaṁ rūpaṁ)=यो मेरो विश्वरूप•दृष्टवान् असि (dṛṣṭavān asi)=तिमीले प्रत्यक्ष देखेका छौ•यत् मम (yan mama)=जुन मेरो रूपलाई•देवाः अपि (devā apy)=स्वर्गका देवताहरू पनि•अस्य रूपस्य (asya rūpasya)=यस रूपको•नित्यम् (nityaṁ)=सधैं, निरन्तर•दर्शन-काङ्क्षिणः (darśana-kāṅkṣiṇaḥ)=दर्शन पाउनका लागि तीव्र अभिलाषा (प्रतीक्षा) गरिरहन्छन्।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— मेरो जुन रूपलाई तिमीले प्रत्यक्ष देखेका छौ, यो देख्न अत्यन्तै दुर्लभ (सुदुर्दर्श) छ। स्वर्गका देवताहरू पनि यस रूपको एक झलक पाउनका लागि सधैं तीव्र प्रतीक्षा र अभिलाषा गरिरहन्छन्।

महाभारतको परिस्थिति

देवताहरूका लागि पनि दुर्लभ विश्वरूप दर्शन

श्रीकृष्णले अर्जुनलाई उनको यस अनुभवको अतुलनीय मूल्य सम्झाउनुहुन्छ। 'सुदुर्दर्शम्'— यो रूप कुनै सानोतिनो कुरा थिएन। स्वर्गका इन्द्र, वरुण, अग्नि आदि ठूला-ठूला देवताहरू पनि हजारौं वर्षसम्म प्रार्थना गर्दा पनि यो रूप देख्न पाउँदैनन्। उनीहरू सदैव यस रूपको दर्शनका लागि लालायित भइरहन्छन्। तर अर्जुनलाई भगवान्ले आफ्नै सारथि बनेर, आफ्नै मुखले यो दुर्लभ दर्शन सहजै प्रदान गर्नुभयो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

दुर्लभ सत्यको मूल्य र चेतनाको जागरण (The Invaluable Worth of Higher Truth)

मनुष्य प्रायः सांसारिक कुराहरूलाई धेरै मूल्यवान् ठान्छ— सुन, हिरा, गाडी, घर: - तर ब्रह्माण्डको सबैभन्दा बहुमूल्य सम्पत्ति के हो? आत्मसाक्षात्कार र परमसत्यको दर्शन! - देवताहरू पनि जसको दर्शन पाउन लालायित हुन्छन्, त्यो सत्य मनुष्य जीवनमा सम्भव छ। - जब मानिसले आफ्नो जीवनको वास्तविक मूल्य बुझ्छ, तब उसले आफ्नो समय र ऊर्जालाई तुच्छ सांसारिक झगडाहरूमा खेर फाल्न छाड्दछ।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो मनुष्य जीवनलाई तुच्छ कुरामा खेर नफाल्नुहोस्; देवताहरूले पनि चाहने आत्मज्ञान र सत्यको खोजीमा जीवनलाई सार्थक बनाउनुहोस्।