अध्याय 12श्लोक 14
Chapter 12 • Verse 14

अध्याय 12 : भक्तियोग

भक्तियोग (श्रीकृष्णलाई प्रिय हुने गुणहरू)

श्रीभगवानुवाच

सन्तुष्टः सततं योगी यतात्मा दृढनिश्चयः।

मय्यर्पितमनोबुद्धिर्यो मद्भक्तः स मे प्रियः॥ १४॥

santuṣṭaḥ satataṁ yogī yatātmā dṛḍha-niścayaḥ |

mayy arpita-mano-buddhir yo mad-bhaktaḥ sa me priyaḥ || 14 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

सन्तुष्टः (santuṣṭaḥ)=सधैं सन्तुष्ट रहनेसततम् (satataṁ)=निरन्तर, हर अवस्थामायोगी (yogī)=ईश्वरसँग जोडिएको योगीयत-आत्मा (yatātmā)=आफ्नो शरीर र मनलाई संयममा राखेकोदृढ-निश्चयः (dṛḍha-niścayaḥ)=आध्यात्मिक मार्गमा अटल र दृढ संकल्प भएकोमयि अर्पित-मनः-बुद्धिः (mayy arpita-mano-buddhir)=जसले आफ्नो मन र बुद्धिलाई ममा पूर्ण समर्पण गरेको छयः (yo)=जोमत्-भक्तः (mad-bhaktaḥ)=मेरो त्यस्तो अनन्य भक्त छसः मे प्रियः (sa me priyaḥ)=त्यो मलाई अत्यन्त प्रिय छ।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— ...जो हर अवस्थामा सधैं सन्तुष्ट रहन्छ, जो निरन्तर ममा जोडिएको योगी छ, जसको मन संयमित छ, जसको संकल्प दृढ छ, तथा जसले आफ्नो मन र बुद्धिलाई ममा पूर्ण समर्पण गरेको छ— मेरो त्यस्तो अनन्य भक्त मलाई अत्यन्त प्रिय छ।

महाभारतको परिस्थिति

स मे प्रियः: श्रीकृष्णका परम प्रिय भक्त

श्रीकृष्णले यहाँ 'स मे प्रियः' (त्यो मलाई अत्यन्त प्रिय छ) भन्ने पावन उद्घोष गर्नुभएको छ। भगवान्को प्रिय बन्न कुनै जात, कुल, विद्वता वा धन चाहिँदैन; केवल आन्तरिक गुण चाहिन्छ: १. 'सन्तुष्टः सततम्'— जे प्राप्त छ, त्यसमा सधैं आनन्दित रहने (अभावको गुनासो नगर्ने)। २. 'यतात्मा'— मन र इन्द्रियलाई अनुशासनमा राख्ने। ३. 'दृढनिश्चयः'— सङ्कटमा पनि धर्म र सत्यको बाटो नछाड्ने। ४. 'मय्यर्पितमनोबुद्धिः'— भावना र विचार दुवै ईश्वरमा सुम्पने। यस्तो भक्त नै भगवान्को हृदयको सबैभन्दा नजिक हुन्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

सन्तुष्टिको महाधन र दृढ संकल्प (Constant Contentment and Firm Resolve)

संसारमा सबैभन्दा ठूलो धनी त्यो होइन जससँग धेरै सामान छ, बरु त्यो हो जो हर अवस्थामा सन्तुष्ट छ: - 'सन्तुष्टः सततम्'— बाहिरी परिस्थिति जस्तोसुकै बदलिए पनि भित्री सन्तुष्टि नगुमाउनु नै योग हो। - आफ्नो लक्ष्यप्रति शङ्का नगरी 'दृढनिश्चय' राख्नुहोस्। - जब तपाईं आफ्नो मन र बुद्धिलाई सत्यमा समर्पण गर्नुहुन्छ, तब तपाईंलाई परमात्माको परम प्रेमको न्यानोपन अनुभव हुन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

परिस्थिति अनुसार गुनासो गर्न छाड्नुहोस्; जे छ त्यसमा सन्तुष्ट रहँदै दृढ संकल्पका साथ आफ्नो कर्तव्य गर्नुहोस्।