Chapter 12 • Verse 3

अध्याय 12 : भक्तियोग

भक्तियोग (श्रीकृष्णलाई प्रिय हुने गुणहरू)

श्रीभगवानुवाच

ये त्वक्षरमनिर्देश्यमव्यक्तं पर्युपासते।

सर्वत्रगमचिन्त्यं च कूटस्थमचलं ध्रुवम्॥ ३॥

ye tv akṣaram anirdeśyam avyaktaṁ paryupāsate |

sarvatra-gam acintyaṁ ca kūṭa-stham acalaṁ dhruvam || 3 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

ये तु (ye tv)=तर जसले भने•अक्षरम् (akṣaram)=अविनाशी•अनिर्देश्यम् (anirdeśyam)=वाणीद्वारा वर्णन गर्न नसकिने (अकथनीय)•अव्यक्तम् (avyaktaṁ)=इन्द्रियहरूले देख्न नसकिने निराकार•पर्युपासते (paryupāsate)=उपासना गर्दछन्•सर्वत्र-गम् (sarvatra-gam)=सबैतिर व्याप्त (सर्वव्यापी)•अचिन्त्यम् च (acintyaṁ ca)=मन र बुद्धिले सोच्न नसकिने•कूट-स्थम् (kūṭa-stham)=सदा एकरस रहने, निर्विकार•अचलम् (acalam)=कहिल्यै नडग्ने, स्थिर•ध्रुवम् (dhruvam)=नित्य शाश्वत ब्रह्मलाई।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— तर जसले अविनाशी, शब्दद्वारा वर्णन गर्न नसकिने (अनिर्देश्य), इन्द्रियातीत निराकार (अव्यक्त), सर्वव्यापी, मन-बुद्धिले सोच्न नसकिने (अचिन्त्य), निर्विकार स्थिर (कूटस्थ), कहिल्यै नडग्ने (अचल) तथा नित्य शाश्वत (ध्रुव) ब्रह्मको उपासना गर्दछन्...

महाभारतको परिस्थिति

निर्गुण निराकार ब्रह्मका आठ दिव्य लक्षणहरू

श्रीकृष्णले निर्गुण निराकार ब्रह्मको यथार्थलाई आठवटा गम्भीर विशेषणहरूद्वारा स्पष्ट पार्नुभएको छ: १. अक्षर (अविनाशी), २. अनिर्देश्य (वाणीले व्याख्या गर्न नसकिने), ३. अव्यक्त (आँखाले देख्न नसकिने), ४. सर्वत्रग (सबैतिर व्याप्त), ५. अचिन्त्य (बुद्धिभन्दा परको), ६. कूटस्थ (संसार परिवर्तन हुँदा पनि कहिल्यै नबदलिने), ७. अचल (कहिले यताउति नहल्लिने), ८. ध्रुव (सदा स्थिर र शाश्वत)। यो ज्ञानमार्गको सर्वोच्च शिखर हो।

आफ्नो जीवनमा प्रयोग

अचल कूटस्थ साक्षी चेतना (The Unchanging Silent Witness)

हाम्रो जीवनमा शरीर बदलिन्छ, विचार बदलिन्छ, भावनाहरू आउँछन् र जान्छन्: - तर ती सबै परिवर्तनहरूलाई चुपचाप हेरिरहने एउटा यस्तो तत्व छ जो कहिल्यै बदलिँदैन— त्यो नै 'कूटस्थ' साक्षी आत्मा हो। - जसरी सुनका गहनाहरू पग्लिएर नयाँ आकार बन्छन् तर सुन उही रहन्छ, त्यसरी नै जीवनका सबै घटनाहरूको पृष्ठभूमिमा त्यो अचल शाश्वत चेतना सदैव स्थिर रहन्छ। - जब मानिसले आफूलाई परिवर्तनशील विचार नसम्झी त्यो अचल साक्षी मान्छ, तब उसले परम शान्ति प्राप्त गर्दछ।

व्यावहारिक सूत्र :

आफ्ना परिवर्तनशील विचार र भावनाहरूको साक्षी बन्नुहोस्; आफूभित्रको अचल र शान्त स्वरूपलाई अनुभव गर्नुहोस्।