अध्याय 13श्लोक 10
Chapter 13 • Verse 10

अध्याय 13 : क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोग

शरीर र आत्माको फरक (क्षेत्र र क्षेत्रज्ञ)

श्रीभगवानुवाच

मयि चानन्ययोगेन भक्तिरव्यभिचारिणी।

विविक्तदेशसेवित्वमरतिर्जनसंसदि॥ १०॥

mayi cānanya-yogena bhaktir avyabhicāriṇī |

vivikta-deśa-sevitvam aratir jana-saṁsadi || 10 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

मयि च (mayi ca)=र म परमेश्वरमाअनन्य-योगेन (ānanya-yogena)=एकनिष्ठ अनन्य भक्तियोगद्वाराभक्तिः (bhaktir)=प्रेमपूर्ण भक्तिअव्यभिचारिणी (avyabhicāriṇī)=कहिल्यै नडगमगाउने, निष्कलङ्क र अटलविविक्त-देश-सेवित्वम् (vivikta-deśa-sevitvam)=एकान्त, शान्त र पवित्र स्थानमा बस्ने स्वभावअरतिः (aratir)=रुचि नहुनु (आकर्षण नहुनु)जन-संसदि (jana-saṁsadi)=सांसारिक विषय-विलासी मानिसहरूको भीडभाडमा।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— ...म परमेश्वरमा अनन्य योगद्वारा कहिल्यै नडगमगाउने अटल भक्ति (अव्यभिचारिणी भक्ति) हुनु, एकान्त तथा शान्त पवित्र स्थानमा बस्ने स्वभाव हुनु, तथा सांसारिक विषय-विलासी मानिसहरूको भीडभाडमा कुनै रुचि नहुनु...

महाभारतको परिस्थिति

अव्यभिचारिणी भक्ति र एकान्तवासको महत्त्व

श्रीकृष्णले ज्ञानका लक्षणहरूमा 'भक्ति' लाई अनिवार्य अङ्गका रूपमा समावेश गर्नुभएको छ: 'मयि चानन्ययोगेन भक्तिरव्यभिचारिणी'। जसरी एक पतिव्रता नारीको प्रेम आफ्नो पतिबाहेक अरू कसैमा जाँदैन, त्यसरी नै साधकको प्रेम केवल परमात्मामा मात्र समर्पित हुन्छ; कुनै सांसारिक प्रलोभनले त्यो प्रेमलाई डगाउन सक्दैन। अनि यस्तो गहिरो आत्मचिन्तनका लागि बाह्य कोलाहलबाट टाढा 'विविक्तदेश' (एकान्त शान्त स्थल) को सेवन आवश्यक हुन्छ। व्यर्थको गफगाफ, राजनीति र भीडभाडमा लाग्दा मनको ऊर्जा छरपस्ट हुन्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

एकान्तको शान्ति र आत्मसंवाद (The Sacred Power of Solitude)

आधुनिक युगमा मानिसहरू भीड र सामाजिक सञ्जालको कोलाहलमा यति व्यस्त छन् कि उनीहरूलाई एकान्तसँग डर लाग्छ: - 'अकेलापन' (Loneliness) र 'एकान्त' (Solitude) मा आकाश-जमिनको फरक छ। - अकेलापनमा मानिस अरूको अभावले छटपटाउँछ; तर एकान्तमा मानिस आफ्नै आत्मा र परमात्मासँग आनन्दित हुन्छ। - दिनहुँ केही समय फोन, टिभी र मानिसहरूको भीडबाट अलग भएर मौन बस्नुहोस्। - एकान्तमा नै आत्माको आवाज सुनिन्छ र अटल भक्ति प्रस्फुटित हुन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

दैनिक केही समय एकान्त र मौनमा बिताउनुहोस्; सांसारिक व्यर्थका भीडभाडबाट टाढा रहँदै आफ्नो मनलाई परमात्माको अटल भक्तिमा जोड्नुहोस्।