अध्याय 13 : क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोग
शरीर र आत्माको फरक (क्षेत्र र क्षेत्रज्ञ)
क्षेत्रज्ञं चापि मां विद्धि सर्वक्षेत्रेषु भारत।
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्ज्ञानं यत्तज्ज्ञानं मतं मम॥ २॥
kṣetrajñaṁ cāpi māṁ viddhi sarva-kṣetreṣu bhārata |
kṣetra-kṣetrajñayor jñānaṁ yat taj jñānaṁ mataṁ mama || 2 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
क्षेत्र-ज्ञम् च अपि (kṣetrajñaṁ cāpi)=र क्षेत्रज्ञ (शरीरलाई जान्ने अन्तरात्मा) पनि•माम् विद्धि (māṁ viddhi)=मलाई नै जान (म नै हुँ भनी बुझ)•सर्व-क्षेत्रेषु (sarva-kṣetreṣu)=सम्पूर्ण शरीररूपी क्षेत्रहरूभित्र•भारत (bhārata)=हे भरतवंशी अर्जुन!•क्षेत्र-क्षेत्रज्ञयोः (kṣetra-kṣetrajñayoḥ)=क्षेत्र (जड शरीर) र क्षेत्रज्ञ (चेतन आत्मा) को•ज्ञानम् (jñānaṁ)=यथार्थ भेदलाई जान्ने विवेकपूर्ण ज्ञान•यत् तत् (yat tat)=जे छ, त्यही नै•ज्ञानम् (jñānaṁ)=वास्तविक साँचो ज्ञान हो•मतम् मम (mataṁ mama)=भन्ने मेरो दृढ मत (सिद्धान्त) छ।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हे भरतवंशी अर्जुन! सम्पूर्ण शरीररूपी क्षेत्रहरूभित्र विद्यमान 'क्षेत्रज्ञ' (अन्तरात्मा) पनि म नै हुँ भनी जान। अनि यो क्षेत्र (जड प्रकृति/शरीर) र क्षेत्रज्ञ (चेतन आत्मा/परमात्मा) को यथार्थ भेदलाई छुट्ट्याएर जान्नु नै वास्तविक साँचो ज्ञान हो भन्ने मेरो अटल मत छ।
सर्वक्षेत्रेषु अहम्: आद्य शङ्कराचार्यद्वारा उद्धृत महासिद्धान्त
साँचो ज्ञानको वास्तविक परिभाषा (The Only Knowledge That Matters)
बाहिरी डिग्री र जानकारीको घमण्ड त्याग्नुहोस्; आफूभित्रको जड (शरीर/विचार) र चेतन (आत्मा) लाई छुट्ट्याउने आत्मज्ञान नै जीवनको सर्वोच्च उपलब्धि हो।