अध्याय 13 : क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोग
शरीर र आत्माको फरक (क्षेत्र र क्षेत्रज्ञ)
कार्यकारणकर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते।
पुरुषः सुखदुःखानां भोक्तृत्वे हेतुरुच्यते॥ २०॥
kārya-kāraṇa-kartṛtve hetuḥ prakṛtir ucyate |
puruṣaḥ sukha-duḥkhānāṁ bhoktṛtve hetur ucyate || 20 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
कार्य-कारण-कर्तृत्वे (kārya-kāraṇa-kartṛtve)=कार्य (स्थूल शरीर) र करणहरू (इन्द्रियहरू) को क्रियाशीलता वा कर्तापनमा•हेतुः (hetuḥ)=मूल कारण•प्रकृतिः (prakṛtir)=प्रकृतिलाई•उच्यते (ucyate)=भनिन्छ•पुरुषः (puruṣaḥ)=जीवात्मा (पुरुष) लाई भने•सुख-दुःखानाम् (sukha-duḥkhānāṁ)=सुख र दुःखहरूको•भोक्तृत्वे (bhoktṛtve)=भोक्तापन (अनुभव गर्ने कुरा) मा•हेतुः उच्यते (hetur ucyate)=कारण भनिन्छ।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— कार्य (शरीर) र करण (इन्द्रियहरू) को सम्पूर्ण क्रियाकलाप र कर्तापनमा प्रकृतिलाई नै कारण भनिन्छ; तथा सुख र दुःखको भोक्तापन (अनुभव गर्ने कुरा) मा पुरुष (जीवात्मा) लाई कारण भनिन्छ।
कर्मको कर्ता प्रकृति हो, तर भोक्ता पुरुष किन?
भोक्तापनको अन्त्य र साक्षी मुक्ति (Freeing the Witness from False Experiencing)
शरीरका क्रियाकलापहरू प्रकृतिका गुणहरूद्वारा भइरहेका छन् भनी जान्नुहोस्; सुख-दुःखको भोक्ता नबनी केवल तटस्थ साक्षी रहनुहोस्।