अध्याय 13 : क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोग
शरीर र आत्माको फरक (क्षेत्र र क्षेत्रज्ञ)
इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं सङ्घातश्चेतना धृतिः।
एतत्क्षेत्रं समासेन सविकारमुदाहृतम्॥ ६॥
icchā dveṣaḥ sukhaṁ duḥkhaṁ saṅghātaś cetanā dhṛtiḥ |
etat kṣetraṁ samāsena sa-vikāram udāhṛtam || 6 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
इच्छा (icchā)=कामना, चाहना वा राग•द्वेषः (dveṣaḥ)=घृणा, वैरभाव वा रीस•सुखम् (sukhaṁ)=अनुकूलतामा हुने सुखको अनुभव•दुःखम् (duḥkhaṁ)=प्रतिकूलतामा हुने दुःखको अनुभव•सङ्घातः (saṅghātaś)=शारीरिक अङ्गहरूको पिण्ड (स्थूल शरीरको संघात)•चेतना (cetanā)=अन्तःकरणमा प्रकट हुने मानसिक चेतना (प्राणशक्ति)•धृतिः (dhṛtiḥ)=धैर्य तथा धारणशक्ति•एतत् क्षेत्रम् (etat kṣetraṁ)=यो नै 'क्षेत्र' हो•समासेन (samāsena)=संक्षेपमा•स-विकारम् (sa-vikāram)=यसका सम्पूर्ण विकार (परिवर्तन) हरू सहित•उदाहृतम् (udāhṛtam)=वर्णन गरिएको छ।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— इच्छा (चाहना), द्वेष (घृणा), सुख, दुःख, स्थूल शरीरको पिण्ड (संघात), मानसिक चेतना (स्फुरण), र धैर्य— यी सबै विकारहरूसहितको समग्र संरचनालाई संक्षेपमा 'क्षेत्र' भनी बताइएको छ।
भावना र मनोविज्ञान पनि क्षेत्रकै विकार हुन्: एक क्रान्तिकारी सत्य
भावनाहरूको साक्षी बन्नु (You Are Not Your Emotions)
आफ्ना भावनाहरू (सुख, दुःख, रिस, चिन्ता) सँग आफूलाई नजोड्नुहोस्; ती सबै मनरूपी क्षेत्रका अस्थायी विकार हुन्, तपाईं ती विकारहरूलाई हेर्ने नित्य साक्षी आत्मा हुनुहुन्छ।