अध्याय 14 : गुणत्रयविभागयोग

श्रीकृष्णले यहाँ कारण र कार्य (Cause and Effect) को स्पष्ट नियम देखाउनुभएको छ। कुरुक्षेत्रको युद्धभूमिमा विभिन्न योद्धाहरूको आन्तरिक अवस्था यसै नियमबाट निर्देशित थियो: - जब युधिष्ठिरको चित्तमा सत्त्वगुण प्रभावशाली हुन्थ्यो, त्यहाँबाट न्याय, क्षमा र यथार्थ धर्मको 'ज्ञान' प्रस्फुटित हुन्थ्यो। - जब दुर्योधन र कर्णको चित्तमा रजोगुण उम्लिन्थ्यो, त्यहाँबाट राज्य र विजयको 'लोभ' र असन्तुष्टि जन्मिन्थ्यो। - जब धृतराष्ट्रको चित्तमा तमोगुण गढ्थ्यो, त्यहाँबाट आफ्ना छोराहरूका अधर्मलाई आँखा चिम्लेर समर्थन गर्ने 'मोह', विवेकहीन 'प्रमाद' र 'अज्ञान' उत्पन्न हुन्थ्यो। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई सम्झाउनुहुन्छ: "यदि तिमी आफ्नो जीवनमा ज्ञान र स्पष्टता चाहन्छौ भने तिमीले सत्त्वगुणको बिरुवा रोप्नुपर्छ। लोभ र भ्रमबाट बच्न रज र तमको जरो काट्नुपर्छ।"

हाम्रो मन कुनै फ्याक्ट्री जस्तै हो— तपाईंले कच्चा पदार्थ जे हाल्नुहुन्छ, उत्पादन पनि त्यही निस्कन्छ: 1. यदि तपाईंले सत्त्वगुणको वातावरण दिनुभयो (सात्त्विक आहार, राम्रा पुस्तक, सत्सङ्ग, ध्यान): - तपाईंको मनबाट 'ज्ञान र स्पष्टता' को उत्पादन हुनेछ। 2. यदि तपाईंले रजोगुणको वातावरण दिनुभयो (अत्यधिक प्रतिस्पर्धा, नाफा-घाटाको मात्र चिन्ता, तडकभडक): - मनबाट 'लोभ र छटपटी' को उत्पादन हुनेछ। 3. यदि तपाईंले तमोगुणको वातावरण दिनुभयो (अल्छीपना, अस्वस्थ खाना, नकारात्मक समाचार, कुलत): - मनबाट 'लापरबाही, भ्रम र डिप्रेसन' को उत्पादन हुनेछ। - आफ्नो मनको फ्याक्ट्रीमा कस्तो उत्पादन चाहनुहुन्छ, आजै निर्णय गर्नुहोस्!