अध्याय 15 : पुरुषोत्तमयोग
पुरुषोत्तम योग (उल्टो संसार-वृक्ष)
यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम्।
यतन्तोऽप्यकृतात्मानो नैनं पश्यन्त्यचेतसः॥ ११॥
yatanto yoginaś cainaṁ paśyanty ātmany avasthitam |
yatanto 'py akṛtātmāno nainaṁ paśyanty acetasaḥ || 11 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
यतन्तः (yatantaḥ)=प्रयत्नशील रहेका•योगिनः च (yoginaś ca)=योगीहरूले•एनम् (enam)=यस परमात्मा/आत्मालाई•पश्यन्ति (paśyanti)=प्रत्यक्ष अनुभव गर्दछन् वा देख्दछन्•आत्मनि (ātmani)=आफ्नै हृदयभित्र•अवस्थितम् (avasthitam)=विराजमान भएको•यतन्तः अपि (yatanto 'pi)=प्रयत्न (साधना) गरे तापनि•अकृत-आत्मानः (akṛta-ātmānaḥ)=जसको अन्तःकरण शुद्ध भएको छैन (चित्त शुद्धि नभएकाहरूले)•न एनम् (nainaṁ)=यस परमात्मालाई•पश्यन्ति (paśyanti)=देख्न सक्दैनन्•अचेतसः (acetasaḥ)=विवेकहीन र अज्ञानी मानिसहरूले
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— यत्नशील योगीहरूले यस परमात्मालाई आफ्नै हृदयभित्र विराजमान भएको साक्षात्कार गर्दछन्; तर चित्त शुद्ध नभएका (अकृतात्मा) र अविवेकी अज्ञानी मानिसहरूले भने जतिसुकै प्रयास गरे तापनि यसलाई देख्न सक्दैनन्।
चित्त शुद्धिको अनिवार्यता: फोहोर ऐनामा सूर्यको प्रतिबिम्ब
आन्तरिक सरसफाइ: प्रविधिको अभ्यासभन्दा हृदयको शुद्धता (Inner Cleansing Over External Technique)
ध्यान गर्नुअघि आफ्नो मनलाई जाँच्नुहोस्— 'के म कसैसँग रिसाएको छु? के मभित्र कुनै कपट छ?' मनका गाँठोहरू फुकाउनुहोस् र निर्मल हृदयका साथ आत्म-चिन्तनमा बस्नुहोस्।