Chapter 16 • Verse 13

अध्याय 16 : दैवासुरसम्पद्विभागयोग

दैवी र आसुरी स्वभाव (आन्तरिक प्रकाश र अन्धकार)

श्रीभगवानुवाच

इदमद्य मया लब्धमिमं प्राप्स्ये मनोरथम्।

इदमस्तीदमपि मे भविष्यति पुनर्धनम्॥ १३॥

idam adya mayā labdham imaṁ prāpsye manoratham |

idam astīdam api me bhaviṣyati punar dhanam || 13 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

इदम् (idam)=यो कुरा•अद्य (adya)=आज•मया (mayā)=मैले•लब्धम् (labdham)=प्राप्त गरें•इमम् (imam)=र यो अर्को•प्राप्स्ये (prāpsye)=म प्राप्त गर्नेछु•मनोरथम् (manoratham)=मनको इच्छा वा योजनालाई•इदम् (idam)=यो धन•अस्ति (asti)=अहिले मसँग छ•इदम् अपि (idam api)=र त्यो धन पनि•मे (me)=मेरै•भविष्यति (bhaviṣyati)=हुनेछ•पुनः धनम् (punar dhanam)=भविष्यमा फेरि अझ धेरै धन

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— ती आसुरी मानिसहरू मनमनै सोच्दछन्: 'आज मैले यो वस्तु प्राप्त गरें, अब त्यो अर्को मनोकामना पनि पूरा गर्नेछु; अहिले मसँग यति धेरै धन छ, र भविष्यमा त्यो अरू धन पनि मेरै हुनेछ!'

महाभारतको परिस्थिति

आसुरी अहंकारको भित्री संवाद: लोभको हिसाब-किताब

श्रीकृष्णले यहाँ आसुरी मानिसको मस्तिष्कभित्र २४ घण्टा चलिरहने स्वार्थी विचार (Internal Monologue) लाई दुरुस्तै उतार्नुभएको छ। आसुर मानिस दिनरात के सोच्छ? "आज मैले त्यो डिल पास गरें, अब भोलि त्यो अर्को परियोजना हत्याउँछु! मेरो बैंकमा यति करोड छ, अब अर्को वर्ष त्यो अर्को कम्पनी पनि किन्छु र सारा बजार मेरो हातमा पार्छु!" महाभारतमा दुर्योधनको दिमागमा हरेक पल यही लोभको क्यालकुलेटर घुमिरहेको हुन्थ्यो: "मैले पाँच पाण्डवलाई वनवास पठाएँ, अब विराटको गाई चोर्छु, त्यसपछि हस्तिनापुर र इन्द्रप्रस्थको सबै खजाना मेरै हुनेछ!" यस्तो मानिसले कहिल्यै मृत्युलाई सम्झँदैन; ऊ आफूलाई सधैं बाँच्ने अमर सम्राट् ठान्छ।

आफ्नो जीवनमा प्रयोग

लोभको अनन्त क्यालकुलेटर बन्द गर्नु (Stopping the Mental Calculator of Greed)

के कहिलेकाहीँ हामी पनि यो मानसिक रोगबाट ग्रसित हुन्छौं? - बिहान उठ्नेबित्तिकै मनमा नाफा-घाटा, सम्पत्ति, अर्को घर वा अर्को पदको हिसाब सुरु हुन्छ: "आज यति भयो, अब त्यो पनि मलाई चाहियो, त्यो पनि मेरै हुनुपर्छ!" 1. यो मानसिक भोकको अन्त्य कहाँ छ? - चिहानमा बाहेक यो भोकको कतै अन्त्य छैन! - तपाईंले संसारको सबैभन्दा धनी मानिस बने पनि यो 'अझै चाहियो' भन्ने भोक मेटिँदैन। 2. शान्तिको उपाय: - यो मानसिक हिसाब-किताबलाई रोक्नुहोस्। - "मलाई जति चाहिएको छ, ईश्वरले दिनुभएको छ; अब म सन्तुष्ट भएर आफ्नो कर्तव्य र अरूको सेवामा लाग्छु" भन्ने भाव जगाउनुहोस्।

व्यावहारिक सूत्र :

दिनमा केही क्षण आफ्नो मनको नाफा-घाटाको दौड बन्द गर्नुहोस्। आफूसँग भएका कुराहरूमा सन्तुष्टि व्यक्त गर्नुहोस् र लोभको अनन्त चक्रबाट बाहिर निस्कनुहोस्।