अध्याय 16 : दैवासुरसम्पद्विभागयोग

यो श्लोक गीताको सबैभन्दा गहिरो नैतिक र आध्यात्मिक चेतावनी हो। श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ: "ती आसुरी मानिसहरू म परमात्मासँग घृणा गर्छन्!" तर भगवान् त आकाशमा हुनुहुन्छ, उनीहरूले भगवान्‌सँग कसरी घृणा गर्छन्? श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ— "आत्मपरदेहेषु!" अर्थात् म त तिम्रो शरीरभित्र पनि छु र तिमीले सताउन खोजेका निर्दोष मानिसहरूको शरीरभित्र पनि छु! जब दुर्योधन र दुःशासनले द्रौपदीको चीरहरण गरे वा निर्दोष पाण्डवहरूलाई सताए, उनीहरूले केवल द्रौपदी वा पाण्डवहरूलाई सताएका थिएनन्— उनीहरूले ती शरीरभित्र अन्तर्यामी रूपमा बस्नुभएका साक्षात् भगवान् श्रीकृष्णलाई नै चोट पुर्‍याइरहेका थिए! त्यसैगरी जब मानिसले अत्यधिक नशा र व्यसन गरेर आफ्नै शरीर बिगार्छ, उसले आफ्नै हृदयमा बस्नुभएका परमात्मालाई नै पीडा दिइरहेको हुन्छ। यो नै ईश्वरसँगको वास्तविक 'द्वेष' हो।

हामी मन्दिरमा गएर भगवान्‌को मूर्ति अगाडि हात जोड्छौं, तर घरमा फर्केर आफ्नी श्रीमतीलाई गाली गर्छौं, कामदारलाई हेप्छौं वा बाटोको कुकुरलाई लात्तीले हिर्काउँछौं! के यो भक्ति हो? यो त घोर आसुरी पाखण्ड हो! 1. वास्तविक सत्य: - जुन भगवान् मन्दिरमा हुनुहुन्छ, त्यही भगवान् तपाईंको घरको कामदार, तपाईंको छिमेकी र तपाईंले हेप्न खोजेको कमजोर मानिसभित्र पनि विराजमान हुनुहुन्छ! - जब तपाईं कसैलाई अपमान गर्नुहुन्छ, तपाईंले वास्तवमा ऊभित्र बस्नुभएका भगवान्‌लाई नै गाली गरिरहनुभएको हुन्छ। 2. जब यो बोध जाग्छ, तब तपाईं कसैलाई पनि चोट पुर्‍याउन सक्नुहुन्न; तपाईंको मनमा सबैप्रति आदर र करुणा जाग्छ।