Chapter 16 • Verse 5

अध्याय 16 : दैवासुरसम्पद्विभागयोग

दैवी र आसुरी स्वभाव (आन्तरिक प्रकाश र अन्धकार)

श्रीभगवानुवाच

दैवी सम्पद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता।

मा शुचः सम्पदं दैवीमभिजातोऽसि पाण्डव॥ ५॥

daivī sampad vimokṣāya nibandhāyāsurī matā |

mā śucaḥ sampadaṁ daivīm abhijāto 'si pāṇḍava || 5 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

दैवी सम्पत् (daivī sampat)=दैवी सम्पदा (दिव्य सद्गुणहरू)•विमोक्षाय (vimokṣāya)=परम मुक्ति (मोक्ष) का लागि हुन्छन्•निबन्धाय (nibandhāya)=र कडा बन्धन (पतन र संसारको दुःख) का लागि•आसुरी (āsurī)=आसुरी सम्पदा (अवगुणहरू)•मता (matā)=मानिएका छन्•मा शुचः (mā śucaḥ)=शोक वा चिन्ता नगर!•सम्पदम् दैवीम् (sampadaṁ daivīm)=दैवी सम्पदा (दिव्य सद्गुणहरूलाई) नै लिएर•अभिजातः असि (abhijāto 'si)=तिमी जन्मिएका छौ•पाण्डव (pāṇḍava)=हे पाण्डुपुत्र अर्जुन!

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— दैवी सम्पदा परम मुक्तिका लागि मानिएको छ र आसुरी सम्पदा कडा बन्धनका लागि मानिएको छ। हे पाण्डुपुत्र अर्जुन! तिमी कुनै शोक वा चिन्ता नगर, किनभने तिमी दैवी सम्पदा (दिव्य गुणहरू) लिएर नै जन्मिएका हौ।

महाभारतको परिस्थिति

अर्जुनलाई श्रीकृष्णको सान्त्वना र भरोसा: 'मा शुचः'

अघिल्लो श्लोकमा आसुरी अवगुणहरूको डरलाग्दो सूची सुनेपछि अर्जुनको मनमा डर पैदा भएको थियो— "म युद्ध गर्न आइरहेको छु, के मभित्र पनि कतै यी आसुरी गुणहरू त छैनन्? के म पनि असुर त होइन?" अर्जुनको भित्री संकोच र पीडालाई भगवान् श्रीकृष्णले तुरुन्तै बुझ्नुभयो। श्रीकृष्ण यहाँ अत्यन्त वात्सल्य र आत्मीयताका साथ भन्नुहुन्छ: "मा शुचः सम्पदं दैवीमभिजातोऽसि पाण्डव! हे अर्जुन! तिमी शोक नगर, तिमी डराउनु पर्दैन! तिमी कुनै असुर होइनौ; तिम्रो हृदयमा दया, लज्जा, धर्म र निष्ठा छ। तिमी दैवी सम्पदा लिएर जन्मिएका हौ।" जसले युद्धभूमिमा आफ्ना शत्रुहरूका बारेमा पनि चिन्ता गरेर आँसु खसाल्यो, उसको हृदयमा कति ठूलो करुणा (दैवी गुण) थियो भन्ने कुरा श्रीकृष्ण राम्रोसँग जान्नुहुन्थ्यो। यो आश्वासनले अर्जुनको आत्मामा नयाँ ढाडस र आत्मबल भर्दछ।

आफ्नो जीवनमा प्रयोग

आत्म-सन्देहबाट मुक्ति: आफ्ना भित्री सद्गुणहरूमा विश्वास गर्नु (Overcoming Self-Doubt)

धेरै आध्यात्मिक र संवेदनशील मानिसहरू 'अति-आत्मआलोचना' (Excessive Self-Criticism) का सिकार हुन्छन्: - "म कति नराम्रो छु, मबाट गल्ती भयो, म सायद पापी हुँला।" 1. भगवान्‌को सान्त्वना: - श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ— "मा शुचः!" अर्थात् आफैंलाई धिक्कार्न छोड। - यदि तपाईंभित्र आफ्ना गल्तीहरूप्रति पश्चात्ताप हुन्छ, यदि तपाईं अरूलाई दुःख दिन चाहनुहुन्न भने बुझ्नुहोस् कि तपाईंभित्र 'दैवी सम्पदा' सुरक्षित छ। 2. दुई बाटो: - सद्गुणले तपाईंलाई स्वतन्त्र र हल्का (विमोक्ष) बनाउँछ। - अवगुणले तपाईंलाई बोझिलो र बन्दी (निबन्ध) बनाउँछ। - आफ्ना कमजोरीहरूलाई स्वीकार गर्नुहोस्, तर आफ्नो भित्री दिव्यतामा पूर्ण विश्वास राख्नुहोस्।

व्यावहारिक सूत्र :

आफूलाई हीन वा पापी ठान्ने नकारात्मक विचारहरू तुरुन्तै त्याग्नुहोस्। सम्झनुहोस्— 'मभित्र परमात्माको अंश र दैवी सद्गुणहरू छन्।' आत्मविश्वासका साथ आफ्नो धर्म पूरा गर्नुहोस्।