अध्याय 16श्लोक 9
Chapter 16 • Verse 9

अध्याय 16 : दैवासुरसम्पद्विभागयोग

दैवी र आसुरी स्वभाव (आन्तरिक प्रकाश र अन्धकार)

श्रीभगवानुवाच

एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोऽल्पबुद्धयः।

प्रभवन्त्युग्रकर्माणः क्षयाय जगतोऽहिताः॥ ९॥

etāṁ dṛṣṭim avaṣṭabhya naṣṭātmāno 'lpa-buddhayaḥ |

prabhavanty ugra-karmāṇaḥ kṣayāya jagato 'hitāḥ || 9 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

एताम् (etām)=यस प्रकारको नास्तिक र भौतिकवादीदृष्टिम् (dṛṣṭim)=दृष्टिकोणलाईअवष्टभ्य (avaṣṭabhya)=अँगालेर (आश्रय लिएर)नष्ट-आत्मानः (naṣṭātmānaḥ)=आफ्नो आत्माको पतन गराइसकेका (नष्ट बुद्धि भएका)अल्प-बुद्धयः (alpa-buddhayaḥ)=अत्यन्त तुच्छ र मन्द बुद्धि भएकाहरूप्रभवन्ति (prabhavanti)=उत्पन्न हुन्छन् वा अगाडि आउँछन्उग्र-कर्माणः (ugra-karmāṇaḥ)=उग्र (क्रूर, हिंस्रक र विनाशकारी) कर्महरू गर्नेहरूक्षयाय (kṣayāya)=विनाश गर्नका लागिजगतः (jagataḥ)=सम्पूर्ण संसारकोअहिताः (ahitāḥ)=सबैको अहित (शत्रु) बन्दै

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— यस्तो नास्तिक एवं भौतिकवादी दृष्टिकोणलाई अँगालेका, आफ्नो आत्माको पतन गराइसकेका र अत्यन्त तुच्छ बुद्धि भएका ती अज्ञानी मानिसहरू सम्पूर्ण संसारका शत्रु (अहितकारी) बनेर यस जगतको विनाशका लागि क्रूर एवं हिंस्रक कर्महरू (उग्रकर्म) गर्न अगाडि आउँदछन्।

महाभारतको परिस्थिति

उग्र कर्म र विश्व-विनाश: दुष्ट शासकहरूको स्वरूप

श्रीकृष्णले यहाँ इतिहासका क्रूर तानाशाह, विनाशकारी शासक र आतंककारीहरूको मनोवैज्ञानिक जरा देखाउनुभएको छ। जब मानिसको बुद्धिबाट ईश्वर, परलोक र नैतिकताको डर हराउँछ, तब ऊ आफूलाई जे मन लाग्छ त्यही गर्न स्वतन्त्र ठान्छ। उसले आफ्नो प्राविधिक वा सैन्य बुद्धि प्रयोग गरेर 'उग्र कर्म' (विनाशकारी हतियार निर्माण, नरसंहार, प्रकृतिको दोहन र युद्ध) गर्छ। महाभारतमा जरासन्ध, कंस र दुर्योधनले यसै गरेका थिए— उनीहरूले लाखौं निर्दोष मानिसहरूलाई बन्दी बनाए, राज्यहरू ध्वस्त पारे र पृथ्वीलाई भार बनाए। आधुनिक संसारमा पनि पर्यावरणको अन्धधुन्ध विनाश गर्ने, रासायनिक र आणविक हतियार बनाएर मानव जातिलाई नै धम्की दिने प्रवृत्ति यही 'जगतोऽहिताः' (संसारको विनाश गर्ने) आसुरी सोचाइ हो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

विनाशकारी सोचबाट समाज र प्रकृतिको रक्षा (Rejecting Destructive Aggression)

यो श्लोकले आधुनिक विज्ञान र प्रविधिका प्रयोगकर्ताहरूलाई पनि एउटा गम्भीर चेतावनी दिन्छ: 1. अल्पबुद्धि र उग्रकर्म: - यदि मानिससँग प्रविधि र हतियार छ तर 'नैतिक विवेक' (Spirituality) छैन भने त्यो बाँदरको हातमा बन्दुक दिए जस्तै हो! - आज मानिसले नाफाको लोभमा नदीहरू फोहोर बनाएको छ, जङ्गल सखाप पारेको छ र हावालाई विषाक्त बनाएको छ। 2. हाम्रो भूमिका: - हामी प्रकृतिको विनाशक (अहितकारी) बन्ने कि प्रकृतिको रक्षक र पोषक (सात्त्विक)? - तपाईंको कुनै पनि काम, बोली वा व्यवसायले संसारलाई चोट पुर्‍याउनुहुँदैन; त्यसले संसारको भलाइ र कल्याण गर्नुपर्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो कार्यक्षेत्र र दैनिक जीवनमा यस्तो कुनै पनि काम नगर्नुहोस् जसले प्रकृतिको दोहन वा अरूको शोषण गरोस्। सधैं सिर्जनात्मक, पर्यावरण-मैत्री र कल्याणकारी कर्म गर्नुहोस्।