Chapter 17 • Verse 10

अध्याय 17 : श्रद्धात्रयविभागयोग

श्रद्धा, भोजन र त्यागका तीन प्रकार

श्रीभगवानुवाच

यातयामं गतरसं पूति पर्युषितं च यत्।

उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियम्॥ १०॥

yāta-yāmaṁ gata-rasaṁ pūti paryuṣitaṁ ca yat |

ucchiṣṭam api cāmedhyaṁ bhojanaṁ tāmasa-priyam || 10 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

यात-यामम् (yāta-yāmam)=पकाएको एक याम (तीन घण्टाभन्दा बढी समय) बितिसकेको (सेलाएको/बासी)•गत-रसम् (gata-rasam)=जसको प्राकृतिक रस र पोषक तत्त्व मरिसकेको छ (रसहीन)•पूति (pūti)=दुर्गन्ध आउने (गनाएको)•पर्युषितम् (paryuṣitam)=सडे-गलेको वा अघिल्लो दिनको बासी•च यत् (ca yat)=र जुन खाना•उच्छिष्टम् (ucchiṣṭam)=अरूले जुठो हालेको वा जुठो छोडेको•अपि च (api ca)=तथा•अमेध्यम् (amedhyam)=अपवित्र (मासु, रक्सी, फोहोर भाँडामा पकाइएको)•भोजनम् (bhojanam)=यस्तो भोजन•तामस-प्रियम् (tāmasa-priyam)=तामसिक स्वभावका मानिसहरूलाई प्रिय हुन्छ

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— पकाएको तीन घण्टाभन्दा बढी बितिसकेको (यातयाम), प्राकृतिक रस सुकिसकेको (गतरस), दुर्गन्धित भएको (पूति), अघिल्लो दिनको बासी वा सडेगलेको (पर्युषित), अरूले जुठो छोडेको (उच्छिष्ट) तथा अपवित्र वस्तुहरूबाट बनेको भोजन तामसिक मानिसहरूलाई प्रिय लाग्दछ।

महाभारतको परिस्थिति

तामसिक भोजनको अन्धकार: जडता र आलस्यको मुहान

श्रीकृष्णले यहाँ स्वास्थ्य र स्वच्छताको गहिरो वैज्ञानिक सिद्धान्त प्रस्तुत गर्नुभएको छ। 'यातयाम' को अर्थ हो— एक याम अर्थात् ३ घण्टा। ताजा पकाएको खाना ३ घण्टाभित्र खाँदा त्यसमा प्राण-ऊर्जा (Vital Life Force) उच्च हुन्छ। तर जब खाना फ्रिजमा दिनौंसम्म राखिन्छ, माइक्रोवेभमा तताएर खाइन्छ, वा बट्टाबन्दी बासी खाना खाइन्छ, त्यसको प्राण मरिसकेको हुन्छ (गतरसम्)। त्यस्तै मादक पदार्थ, मदिरा, दुर्गन्धित मासु वा फोहोर ठाउँमा बनाइएको खाना 'अमेध्य' हो। महाभारतमा कुम्भकर्ण वा बकासुर जस्ता तामसिक राक्षसहरू यस्तै सडेगलेको, मद्य र मांसको भोजनमा मग्न हुन्थे, जसले उनीहरूको चेतनालाई पूर्णतया मूढ, अचेत र आलसी बनाइदिन्थ्यो। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई सम्झाउनुहुन्छ: "यस्तो खानाले बुद्धि नष्ट गर्छ र शरीरलाई रोगको घर बनाउँछ।"

आफ्नो जीवनमा प्रयोग

प्रोसेस्ड फूड, मदिरा र मानसिक आलस्य (The Lethargy of Stale & Ultra-Processed Food)

आधुनिक जीवनमा हामीमध्ये धेरैजसो मानिसहरू अन्जानमै तामसिक खाना खाइरहेका छौं: - हप्तौंसम्म फ्रिजमा सडेको खाना तताएर खानु। - प्याकेटमा महिनौंसम्म बन्द गरिएका प्रिजर्भेटिभयुक्त चिप्स र चाउचाउ (गतरसम्)। - राति मदिरा र भारी भोजन गरेर ओछ्यानमा पल्टिनु। 1. यसको परिणाम: - बिहान उठ्दा टाउको भारी हुनु (Brain Fog), शरीर गल्नु, दिउँसोसम्म अल्छी लाग्नु र कुनै काम गर्न जाँगर नचल्नु। 2. सुधारको मार्ग: - खानालाई सकेसम्म ताजा पकाएर खानुहोस्। - जुठो र अपवित्र खानाबाट टाढा रहनुहोस्। - ताजा खानाले शरीरमा नयाँ प्राण भर्छ र मनलाई उत्साहले भरिदिन्छ।

व्यावहारिक सूत्र :

बासी, सडेगलेको र अत्यधिक प्रोसेस्ड जंक फूड खान छोड्नुहोस्। सधैं ताजा, सफा र घरमै बनेको पवित्र खाना खाने बानी बसाल्नुहोस्।