अध्याय 17 : श्रद्धात्रयविभागयोग

श्रीकृष्णले यहाँ यज्ञको वास्तविक परिभाषा स्पष्ट गर्नुभएको छ। यज्ञ भनेको केवल आगोमा घिउ र तिल हाल्नु मात्र होइन; यज्ञ भनेको समाज र ईश्वरका लागि आफ्ना कर्तव्यहरूको निःस्वार्थ आहुति हो। सात्त्विक यज्ञका तीन मुख्य लक्षण छन्: १. अफलाकाङ्क्षिभिः: "यसबाट मलाई के फाइदा हुन्छ?" भन्ने स्वार्थ नहुनु। २. विधिदृष्टः: समाज र शास्त्रको मर्यादाभित्र रहेर गर्नु। ३. यष्टव्यमेवेति: "यो गर्नु मेरो धर्म र कर्तव्य हो" भन्ने गहिरो आन्तरिक बोध हुनु। महाभारतमा युधिष्ठिरको राजसूय यज्ञमा जब श्रीकृष्णलाई अग्रपूजा गरियो, श्रीकृष्णले सबैभन्दा ठूलो सम्मान पाएर पनि कुनै अहंकार देखाउनुभएन; उहाँले यज्ञमा आउने सबै पाहुना र साधु-सन्तहरूको चरण धुने र जुठा पात उठाउने सेवा आफैं लिनुभयो! यो सात्त्विक यज्ञको सर्वोच्च दृष्टान्त थियो।

आधुनिक जीवनमा हामीले आफ्नो कामलाई सात्त्विक यज्ञ कसरी बनाउने? - जब एक शिक्षकले कक्षामा पढाउँछ, उसले सोच्छ— "यो मेरा विद्यार्थीहरूको भविष्य बनाउने मेरो पवित्र कर्तव्य हो" (यष्टव्यमेवेति)। - जब एक डाक्टर वा अधिकृतले टेबलमा सेवा दिन्छ, उसले घूस वा व्यक्तिगत प्रशंसा खोज्दैन; केवल कर्तव्यको भावले सेवा गर्छ (अफल-आकाङ्क्षी)। 1. जब कुनै पनि काम फलको लोभबिना यसरी गरिन्छ, तब त्यो काम केवल जागिर रहँदैन, त्यो साक्षात् 'सात्त्विक यज्ञ' बन्दछ र हृदयलाई पूर्ण शान्ति दिन्छ।