अध्याय 17 : श्रद्धात्रयविभागयोग

श्रीकृष्णले यहाँ तामसिक यज्ञका पाँचवटा अभावहरू देखाउनुभएको छ: १. विधिहीनम्: कुनै मर्यादा वा नियम नहुनु। २. असृष्टान्नम्: वैदिक परम्परामा कुनै पनि यज्ञ तब मात्र पूर्ण मानिन्छ, जब त्यहाँ उपस्थित गरिब, दुःखी र आम जनसमुदायलाई पेटभरि अन्न खुवाइन्छ (भण्डारा)। जहाँ अन्नदान हुँदैन, त्यो यज्ञ राक्षसको भोज जस्तै हो। ३. मन्त्रहीनम्: मन्त्रको कुनै होश र शुद्धता नहुनु। ४. अदक्षिणम्: कर्म गर्ने पण्डित वा सहयोगीहरूलाई उनीहरूको मिहिनेतको उचित दक्षिणा नदिनु वा ठग्नु। ५. श्रद्धाविरहितम्: सबैभन्दा ठूलो कुरा— मनमा कुनै आस्था र प्रेम नै नहुनु; केवल देखासिकीमा रक्सी र मासुको भोज गरेर धर्मको नाम दिनु। महाभारतमा सर्पसत्र यज्ञ वा अन्य कतिपय तामसिक यज्ञहरू यसै कोटीमा पर्थे, जसले समाजमा कल्याण होइन, हिंसा र भय मात्र फैलाउँथे।

आज पनि कतिपय ठाउँमा ठूलठूला धार्मिक महोत्सवहरू हुन्छन् जहाँ लाखौं रुपैयाँ तडकभडक, साउन्ड सिस्टम र डेकोरेसनमा खर्च गरिन्छ: - तर मन्दिरको ढोकाबाहिर उभिएको भोको भिखारीले एउटा रोटी पनि पाउँदैन! 1. तामसिक धर्मको विडम्बना: - यदि तपाईंको अनुष्ठानमा भोकाहरूले अन्न पाउँदैनन् (असृष्टान्नम्), कामदारहरूले उचित सम्मान र पारिश्रमिक पाउँदैनन् (अदक्षिणम्), र मनमा श्रद्धा छैन भने त्यो केवल कोलाहल मात्र हो। 2. वास्तविक धर्म: - भोकालाई खाना खुवाउनु, श्रमको उचित सम्मान गर्नु र निष्कपट श्रद्धा राख्नु नै साँचो यज्ञ हो।