Chapter 17 • Verse 2

अध्याय 17 : श्रद्धात्रयविभागयोग

श्रद्धा, भोजन र त्यागका तीन प्रकार

श्रीभगवानुवाच

त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा।

सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां शृणु॥ २॥

tri-vidhā bhavati śraddhā dehināṁ sā svabhāva-jā |

sāttvikī rājasī caiva tāmasī ceti tāṁ śṛṇu || 2 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

त्रि-विधा (tri-vidhā)=तीन प्रकारकी•भवति (bhavati)=हुन्छ•श्रद्धा (śraddhā)=श्रद्धा (विश्वास वा आस्था)•देहिनाम् (dehinām)=मनुष्यहरू वा देहधारीहरूको•सा (sā)=त्यो श्रद्धा•स्वभाव-जा (svabhāva-jā)=आफ्नै पूर्वसंस्कार र जन्मजात स्वभावबाट उत्पन्न हुने•सात्त्विकी (sāttvikī)=सात्त्विकी (ज्ञान र शान्तिमयी)•राजसी (rājasī)=राजसी (स्वार्थ र भोगमयी)•च एव (caiva)=तथा•तामसी (tāmasī)=तामसी (अज्ञान र अन्धविश्वासमयी)•च (ca)=र•इति (iti)=यसरी•ताम् (tām)=त्यसको विस्तृत विवरणलाई•शृणु (śṛṇu)=तिमी मबाट सुन

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— मनुष्यहरूको त्यो जन्मजात स्वभावबाट उत्पन्न हुने श्रद्धा तीन प्रकारको हुन्छ— सात्त्विकी, राजसी र तामसी। त्यसको रहस्य तिमी मबाट सुन।

महाभारतको परिस्थिति

श्रद्धाको तीन रूप: पूर्वसंस्कारहरूको ऐना

श्रीकृष्णले अर्जुनको प्रश्नको उत्तर दिँदै भन्नुहुन्छ: "हे अर्जुन! संसारमा कुनै पनि मानिस श्रद्धारहित हुँदैन। हरेक मानिसको कुनै न कुनै कुरामा श्रद्धा हुन्छ नै! तर सबैको श्रद्धा एउटै स्तरको हुँदैन। मानिसको श्रद्धा उसको 'स्वभाव' (पूर्वजन्मका संस्कार र संचित गुणहरू) बाट जन्मन्छ। 1. सात्त्विक श्रद्धा: जसको मनमा पवित्रता छ, उसको श्रद्धा सत्य, ज्ञान, करुणा र ईश्वरमा हुन्छ। 2. राजसिक श्रद्धा: जसको मनमा लोभ र वासना छ, उसको श्रद्धा शक्ति, पद, पैसा र मोजमस्तीमा हुन्छ। 3. तामसिक श्रद्धा: जसको मनमा अज्ञान र आलस्य छ, उसको श्रद्धा अन्धविश्वास, बोक्सीविद्या, कुलत र भ्रममा हुन्छ। त्यसैले केवल 'म श्रद्धावान् छु' भनेर पुग्दैन; तिम्रो श्रद्धा कुन गुणबाट निर्देशित छ, त्यो हेर्नुपर्छ।"

आफ्नो जीवनमा प्रयोग

तपाईंको विश्वास नै तपाईंको भविष्य हो (Your Faith Reflects Your True Nature)

मनोविज्ञानमा भनिन्छ— "तपाईं जे विश्वास गर्नुहुन्छ, तपाईं त्यस्तै बन्नुहुन्छ।" 1. तीन प्रकारका विश्वासहरू: - सात्त्विक विश्वास: "म इमान्दार भएर काम गर्छु, सत्यको सधैं विजय हुन्छ, अरूको भलाइमै मेरो भलाइ छ।" - राजसिक विश्वास: "पैसा भएपछि संसारको सबै कुरा किन्न सकिन्छ, जसरी भए पनि म सफल हुनुपर्छ।" - तामसिक विश्वास: "कसैले मलाई टुनामुना लगाइदियो, मेरो भाग्य नै फुटेको छ, म केही गर्न सक्दिनँ।" 2. आत्म-परीक्षण: - आफ्नो विश्वासलाई जाँच्नुहोस्— के तपाईंको श्रद्धाले तपाईंलाई ज्ञानी र शान्त बनाउँदैछ कि अन्धविश्वासी र लोभी?

व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो मनका विश्वासहरूलाई विवेकको कसीमा जाँच्नुहोस्। अन्धविश्वास र स्वार्थी आस्था त्यागेर सत्य, करुणा र ईश्वरप्रतिको सात्त्विक श्रद्धालाई बलियो बनाउनुहोस्।