Chapter 17 • Verse 3

अध्याय 17 : श्रद्धात्रयविभागयोग

श्रद्धा, भोजन र त्यागका तीन प्रकार

श्रीभगवानुवाच

सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत।

श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः॥ ३॥

sattvānurūpā sarvasya śraddhā bhavati bhārata |

śraddhā-mayo 'yaṁ puruṣo yo yac-chraddhaḥ sa eva saḥ || 3 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

सत्त्व-अनुरूपा (sattva-anurūpā)=अन्तःकरण (मनको बनावट/संस्कार) अनुसारको•सर्वस्य (sarvasya)=प्रत्येक मनुष्यको•श्रद्धा (śraddhā)=श्रद्धा वा विश्वास•भवति (bhavati)=हुन्छ•भारत (bhārata)=हे भरतवंशी अर्जुन!•श्रद्धा-मयः (śraddhā-mayaḥ)=श्रद्धामय (आफ्नो विश्वासकै स्वरूप)•अयम् पुरुषः (ayaṁ puruṣaḥ)=यो मानिस वास्तवमा•यः (yaḥ)=जसको•यत्-श्रद्धः (yat-śraddhaḥ)=जस्तो प्रकारको श्रद्धा हुन्छ•सः एव सः (sa eva saḥ)=ऊ वास्तवमा त्यस्तै स्वरूपको हुन्छ (त्यही मानिस हो)

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हे भरतवंशी अर्जुन! प्रत्येक मानिसको श्रद्धा उसको अन्तःकरण (मनको संस्कार) अनुसारको हुन्छ। यो मनुष्य पूर्णतया श्रद्धामय छ; अर्थात् जसको जस्तो श्रद्धा हुन्छ, ऊ वास्तवमा त्यस्तै मानिस बन्दछ।

महाभारतको परिस्थिति

मानव अस्तित्वको महासूत्र: 'यो यच्छ्रद्धः स एव सः'

यो श्लोक संसारको सम्पूर्ण मनोविज्ञान र दर्शनशास्त्रको मुटु हो। 'यो यच्छ्रद्धः स एव सः'— अर्थात् "मानिस जे विश्वास गर्छ, ऊ त्यही हो!" तपाईंको विचार, तपाईंको व्यक्तित्व, तपाईंको भाग्य र तपाईंको आचरण केही होइन; त्यो केवल तपाईंभित्र गहिरो रूपमा बसेको 'श्रद्धा' (Core Belief) को बाहिरी प्रतिबिम्ब मात्र हो। कुरुक्षेत्रमा हेर्नुहोस्: - अर्जुनको श्रद्धा धर्म, न्याय र भगवान् श्रीकृष्णमा थियो— त्यसैले उनी 'पार्थ' र विजयी बने। - दुर्योधनको श्रद्धा कपट, शकुनिको पासा र बाहुबलमा थियो— त्यसैले उनी पतनको खाडलमा परे। - कर्णको श्रद्धा आफ्नो धनुर्विद्याको घमण्ड र दुर्योधनको मित्रतामा थियो— त्यसैले उनी त्यसैमा बाँधिएर मारिए। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई सम्झाउनुहुन्छ: "यदि तिमी आफ्नो जीवन बदल्न चाहन्छौ भने पहिले आफ्नो भित्री श्रद्धालाई दिव्य र सात्त्विक बनाऊ!"

आफ्नो जीवनमा प्रयोग

आफ्नो भित्री कोर बिलिफ (Core Belief) बदल्नु: तपाईं केमा विश्वास गर्नुहुन्छ? (You Are Your Faith)

आधुनिक न्यूरो-भाषिक प्रोग्रामिङ (NLP) र संज्ञानात्मक मनोविज्ञान (CBT) ले आज प्रमाणित गरेको छ: "हाम्रो वास्तविकता हाम्रो विश्वास (Belief System) ले सिर्जना गर्छ।" 1. यदि तपाईंको श्रद्धा हीनताबोधमा छ: - "म कहिल्यै सफल हुन सक्दिनँ, म कमजोर छु", तब तपाईंको शरीर र दिमागले तपाईंलाई कमजोर नै बनाउनेछ। 2. यदि तपाईंको श्रद्धा दिव्य सत्यमा छ: - "म परमात्माको सन्तान हुँ, मभित्र अनन्त सम्भावना छ, सत्यको सधैं विजय हुन्छ", तब सारा ब्रह्माण्डले तपाईंलाई शक्ति दिन थाल्छ। - तपाईं आफ्नो लुगा, कार वा बैंक खाताले चिनिनुहुन्न; तपाईंको असली पहिचान तपाईंको भित्री श्रद्धा हो!

व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो मनबाट सबै नकारात्मक र सीमित विश्वासहरू हटाउनुहोस्। पूर्ण विश्वास राख्नुहोस्— 'ईश्वरको कृपा ममाथि छ र म आफ्नो कर्तव्य उत्कृष्टताका साथ पूरा गर्न सक्षम छु।' यही सात्त्विक श्रद्धाले तपाईंको भाग्य बदल्नेछ।