Chapter 17 • Verse 4

अध्याय 17 : श्रद्धात्रयविभागयोग

श्रद्धा, भोजन र त्यागका तीन प्रकार

श्रीभगवानुवाच

यजन्ते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः।

प्रेतान्भूतगणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः॥ ४॥

yajante sāttvikā devān yakṣa-rakṣāṁsi rājasāḥ |

pretān bhūta-gaṇāṁś cānye yajante tāmasā janāḥ || 4 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

यजन्ते (yajante)=पूजा वा आराधना गर्दछन्•सात्त्विकाः (sāttvikāḥ)=सात्त्विक प्रवृत्तिका मानिसहरूले•देवान् (devān)=देवताहरूलाई (दिव्य, कल्याणकारी र प्रकाशमय शक्तिहरूलाई)•यक्ष-रक्षांसि (yakṣa-rakṣāṁsi)=यक्ष (धनका स्वामी) र राक्षस (पाशविक शक्ति) हरूलाई•राजसाः (rājasāḥ)=राजसिक प्रवृत्तिका मानिसहरूले•प्रेतान् (pretān)=प्रेत-आत्माहरूलाई•भूत-गणान् च (bhūta-gaṇāṁś ca)=र भूत-पिचासहरूको समूहलाई•अन्ये (anye)=अन्य•तामसाः जनाः (tāmasā janāḥ)=तामसिक स्वभावका मानिसहरूले

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— सात्त्विक मानिसहरू देवताहरूको पूजा गर्दछन्; राजसिक मानिसहरू यक्ष र राक्षसहरूको आराधना गर्दछन्; तथा अन्य तामसिक मानिसहरू प्रेत र भूतहरूको पूजा गर्दछन्।

महाभारतको परिस्थिति

आराधनाको मनोविज्ञान: मानिस कसलाई पुज्छ?

श्रीकृष्णले यहाँ मानिसको पूजा र आराधनामा उसको भित्री गुण कसरी प्रकट हुन्छ भनी देखाउनुभएको छ: १. सात्त्विक मानिस: उसको मन पवित्र छ, त्यसैले ऊ सूर्य, विष्णु, शिव, सरस्वती जस्ता प्रकाश, ज्ञान र कल्याण दिने देवताहरूको पूजा गर्छ। २. राजसिक मानिस: उसको मनमा धन, पद र शत्रुलाई दबाउने शक्ति चाहिएको छ। त्यसैले ऊ यक्ष (कुबेर/धन) वा राक्षस (मारण, उच्चाटन, शत्रु-विनाश) को उपासना गर्छ। ३. तामसिक मानिस: उसको मनमा डर, अन्धकार र कुलत छ। त्यसैले ऊ मसानघाटमा गएर प्रेत, बोक्सीविद्या वा तन्त्रमन्त्रको पछि दौडन्छ। महाभारतमा पाण्डवहरूले श्रीकृष्ण र शिवजीको सात्त्विक आराधना गरे; तर जयद्रथ वा घटोत्कचका कतिपय शत्रुहरूले पाशविक सिद्धिका लागि तामसिक शक्तिहरूको पूजा गर्थे। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई सम्झाउनुहुन्छ: "तिमी कसको पूजा गर्छौ, त्यसैले तिम्रो चेतनाको स्तर बताउँछ।"

आफ्नो जीवनमा प्रयोग

हाम्रा आधुनिक देवताहरू: हामी दिनभर केलाई पुजिरहेका छौं? (What We Worship Shapes Us)

आजको आधुनिक युगमा हामी मन्दिर नजाने मानिस पनि हुन सक्छौं, तर हामी केही न केही 'पुजिरहेका' हुन्छौं: 1. आधुनिक राजसिक पूजा: - दिनरात केवल बैंक ब्यालेन्स, ब्राण्डेड सामान, सेलिब्रेटी वा शक्तिको पछि लाग्नु 'यक्ष र राक्षसको पूजा' हो। 2. आधुनिक तामसिक पूजा: - अँध्यारो कोठामा बसेर पोर्नोग्राफी, हिंसात्मक भिडियो गेम, नशा वा नकारात्मक षड्यन्त्रहरूमा लट्ठिनु 'भूत-प्रेतको पूजा' हो। 3. सात्त्विक जीवन: - जब तपाईं सत्य, ज्ञान, करुणा, असल पुस्तकहरू र ईश्वरको चिन्तनमा समय बिताउनुहुन्छ, तपाईं सात्त्विक देवताहरूको पूजा गरिरहनुभएको हुन्छ। - तपाईं जेको चिन्तन गर्नुहुन्छ, तपाईं त्यस्तै बन्नुहुन्छ!

व्यावहारिक सूत्र :

दिनभरि आफ्नो ध्यान कता गइरहेको छ, हेर्नुहोस्। तामसिक र राजसिक कुराहरू (नशा, व्यर्थ गफ, अति-पैसाको मोह) त्यागेर आफ्नो ध्यानलाई सात्त्विक ज्ञान र ईश्वरमा लगाउनुहोस्।