अध्याय 17श्लोक 26
Chapter 17 • Verse 26

अध्याय 17 : श्रद्धात्रयविभागयोग

श्रद्धा, भोजन र त्यागका तीन प्रकार

श्रीभगवानुवाच

सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयुज्यते।

प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्छब्दः पार्थ युज्यते॥ २६॥

sad-bhāve sādhu-bhāve ca sad ity etat prayujyate |

praśaste karmaṇi tathā sac-chabdaḥ pārtha yujyate || 26 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

सत्-भावे (sad-bhāve)=सद्भावमा (सत्य, यथार्थ र परमात्माको अस्तित्वको भावमा)साधु-भावे च (sādhu-bhāve ca)=र साधुभावमा (श्रेष्ठता, परोपकार र भलाइको भावमा)सत् इति एतत् (sad ity etat)='सत्' यस शब्दकोप्रयुज्यते (prayujyate)=प्रयोग गरिन्छप्रशस्ते कर्मणि (praśaste karmaṇi)=तथा प्रशंसनीय, शुभ र कल्याणकारी कर्महरूमातथा (tathā)=त्यस्तैसत्-शब्दः (sac-chabdaḥ)='सत्' शब्दपार्थ (pārtha)=हे पार्थ!युज्यते (yujyate)=प्रयोग गरिन्छ

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हे पार्थ! 'सत्' यस शब्दको प्रयोग सत्य (परमात्माको वास्तविक सत्ता) का लागि र साधुभाव (श्रेष्ठता एवं परोपकार) का लागि गरिन्छ; तथा सबै प्रकारका प्रशंसनीय, शुभ र कल्याणकारी कर्महरूमा पनि 'सत्' शब्दको नै प्रयोग गरिन्छ।

महाभारतको परिस्थिति

'सत्' को महिमा: जे सत्य र कल्याणकारी छ, त्यही परमात्मा हो

श्रीकृष्णले यहाँ 'सत्' शब्दको विशाल अर्थ स्पष्ट गर्नुभएको छ। 'सत्' का तीनवटा मुख्य अर्थ छन्: १. सद्भाव: जुन कहिल्यै नाश हुँदैन, जो त्रिकाल सत्य छ— त्यो परब्रह्म परमात्मा 'सत्' हो। २. साधुभाव: समाजमा सज्जनता, इमान्दारिता, दया र भलाइ 'सत्' हो। ३. प्रशस्त कर्म: विवाह, यज्ञ, धर्मशाला निर्माण, वृक्षारोपण, रोगीको सेवा जस्ता सम्पूर्ण पवित्र र कल्याणकारी कर्महरू 'सत्-कर्म' हुन्। महाभारतमा भीष्म र विदुरले सधैं 'सत्' को पक्ष लिएका थिए। जहाँ सत्य र धर्म छ, त्यहाँ स्वयं भगवान् हुनुहुन्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

सद्भाव र सत्कर्मको ऊर्जा: असत्बाट सत् तर्फ (Living with Integrity)

हाम्रो उपनिषद्को सबैभन्दा प्रसिद्ध प्रार्थना छ— 'असतो मा सद्गमय' अर्थात् मलाई असत्य र नश्वरताबाट 'सत्य' (सत्) तर्फ लैजानुहोस्। 1. 'सत्' को दैनिक साधना: - जब तपाईं कसैको भलाइ गर्नुहुन्छ, त्यो 'सत्' हो। - जब तपाईं इमान्दारितापूर्वक आफ्नो पेसा सम्हाल्नुहुन्छ, त्यो 'सत्कर्म' हो। - जब तपाईं सबै प्राणीहरूमा ईश्वरको अस्तित्व देख्नुहुन्छ, त्यो 'सद्भाव' हो। 2. जब तपाईंको जीवन यी तीन कुराहरूमा केन्द्रित हुन्छ, तब तपाईंको जीवन स्वतः परब्रह्ममय बन्दछ।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो प्रत्येक कार्यलाई 'सत्कर्म' बनाउनुहोस्। अरूप्रति सधैं सद्भाव राख्नुहोस् र असत्य एवं छलकपटबाट सधैं टाढा रहनुहोस्।