अध्याय 17श्लोक 27
Chapter 17 • Verse 27

अध्याय 17 : श्रद्धात्रयविभागयोग

श्रद्धा, भोजन र त्यागका तीन प्रकार

श्रीभगवानुवाच

यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सदिति चोच्यते।

कर्म चैव तदर्थीयं सदित्येवाभिधीयते॥ २७॥

yajñe tapasi dāne ca sthitiḥ sad iti cocyate |

karma caiva tad-arthīyaṁ sad ity evābhidhīyate || 27 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

यज्ञे (yajñe)=यज्ञमातपसि (tapasi)=तपस्यामादाने च (dāne ca)=र दानमास्थितिः (sthitiḥ)=दृढ निष्ठापूर्वक स्थित हुनुलाईसत् इति (sad iti)='सत्'च उच्यते (cocyate)=भनिन्छकर्म च एव (karma caiva)=र ती सबै कर्महरूतत्-अर्थीयम् (tad-arthīyam)=त्यस परमात्माका निम्ति गरिएका सम्पूर्ण कर्महरूलाईसत् इति एव (sad ity eva)='सत्' नैअभिधीयते (abhidhīyate)=भनी पुकारिन्छ

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— यज्ञ, तपस्या र दानमा दृढ निष्ठापूर्वक स्थित हुनुलाई पनि 'सत्' भनिन्छ; र त्यस परमेश्वरको प्रसन्नताका लागि (तदर्थ) गरिएका सम्पूर्ण कर्महरूलाई पनि निश्चय नै 'सत्' भनी सम्बोधन गरिन्छ।

महाभारतको परिस्थिति

'सत्' को पूर्णता: ईश्वरोद्देश्य कर्मको अमरत्व

श्रीकृष्णले यहाँ 'तदर्थीयं कर्म' अर्थात् "परमात्माका लागि गरिएको कर्म" को सर्वोच्च महत्त्व स्थापित गर्नुभएको छ। संसारमा मानिसहरू धेरै काम गर्छन्— कोही धनका लागि, कोही पदका लागि, कोही परिवारका लागि। तर ती सबै कर्महरू 'असत्' (नश्वर) हुन्, किनभने ती शरीरसँगै सकिन्छन्। तर जुन कर्म भगवान्‌को सेवा, धर्मको रक्षा, लोककल्याण र सत्यका लागि गरिन्छ (तदर्थीयम्), त्यो कर्म 'सत्' बन्दछ। त्यो कहिल्यै मर्दैन; त्यो अमर बन्दछ! कुरुक्षेत्रको युद्धमा अर्जुनले बाण चलाउँदा यदि त्यो व्यक्तिगत बदलाका लागि हुन्थ्यो भने त्यो हिंसा र पाप हुन्थ्यो। तर जब अर्जुनले भगवान् श्रीकृष्णको आदेश र धर्म-संस्थापनका लागि (तदर्थीयम्) बाण चलाए, त्यो युद्ध नै साक्षात् 'सत्-कर्म' बन्यो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

आफ्नो कामलाई ईश्वरीय उद्देश्यसँग जोड्नु (Aligning Actions with Divine Purpose)

तपाईं आफ्नो दैनिक जीवनका साधारण कामहरूलाई पनि 'सत्' कसरी बनाउन सक्नुहुन्छ? - खाना पकाउँदा सोच्नुहोस्— "म भगवान्‌का सन्तानहरूका लागि प्रसाद बनाउँदैछु।" - अफिसमा काम गर्दा सोच्नुहोस्— "म ईश्वरले सुम्पेको जिम्मेवारी इमान्दारिताका साथ पूरा गर्दैछु।" - साथीभाइ वा सेवा गर्दा सोच्नुहोस्— "म परमात्माकै सेवा गरिरहेको छु।" 1. जब तपाईंका साधारण कर्महरू पनि 'तदर्थीय' (ईश्वरका लागि) बन्दछन्, तब ती सम्पूर्ण कर्महरू सुनमा सुगन्धझैं पवित्र र 'सत्' बन्न पुग्दछन्। - तब जीवनमा कुनै बोरियत, तनाव वा गुनासो बाँकी रहँदैन।
व्यावहारिक सूत्र :

दिनभरिका हरेक कार्य गर्नुअघि मनमनै सम्झनुहोस्— 'यो कर्म म परमात्माको प्रसन्नताका लागि गर्दैछु।' यसले तपाईंको प्रत्येक क्षणलाई आध्यात्मिक साधना बनाइदिनेछ।