Chapter 17 • Verse 8

अध्याय 17 : श्रद्धात्रयविभागयोग

श्रद्धा, भोजन र त्यागका तीन प्रकार

श्रीभगवानुवाच

आयुःसत्त्वबलारोग्यसुखप्रीतिविवर्धनाः।

रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्त्विकप्रियाः॥ ८॥

āyuḥ-sattva-balārogya-sukha-prīti-vivardhanāḥ |

rasyāḥ snigdhāḥ sthirā hṛdyā āhārāḥ sāttvika-priyāḥ || 8 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

आयुः (āyuḥ)=आयु (दीर्घायु/उमेर)•सत्त्व (sattva)=अन्तःकरणको शुद्धि र मानसिक शक्ति•बल (bala)=शारीरिक बल र कार्यक्षमता•आरोग्य (ārogya)=आरोग्यता (रोगरहित स्वस्थ शरीर)•सुख (sukha)=चित्तको प्रसन्नता र सुख•प्रीति (prīti)=र मनमा प्रेम एवं आनन्द•विवर्धनाः (vivardhanāḥ)=बढाउने खालका•रस्याः (rasyāḥ)=रसयुक्त (स्वादिष्ट र रसिला)•स्निग्धाः (snigdhāḥ)=स्निग्ध (घिउ, दूध वा प्राकृतिक तेलयुक्त, चिल्ला)•स्थिराः (sthirāḥ)=शरीरमा धेरै बेरसम्म ऊर्जा र पोषण दिने (स्थिर)•हृद्याः (hṛdyāḥ)=हृदयलाई प्रिय लाग्ने (मनोहर र मन बहलाउने)•आहाराः (āhārāḥ)=यस्ता भोजनहरू•सात्त्विक-प्रियाः (sāttvika-priyāḥ)=सात्त्विक प्रकृतिका मानिसहरूलाई अत्यन्त प्रिय हुन्छन्

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— आयु, मानसिक शुद्धि, शारीरिक बल, आरोग्य (स्वास्थ्य), सुख र आन्तरिक प्रसन्नता बढाउने; रसयुक्त, स्निग्ध (चिल्लो/घिउ-दूधयुक्त), शरीरलाई लामो समय पोषण दिने (स्थिर) तथा हृदयलाई प्रिय लाग्ने भोजनहरू सात्त्विक मानिसहरूलाई प्रिय हुन्छन्।

महाभारतको परिस्थिति

सात्त्विक आहारको अमृत: ऋषिहरू र पाण्डवहरूको भोजन

श्रीकृष्णले यहाँ सात्त्विक भोजनका ६ वटा प्रत्यक्ष फलहरू र ४ वटा विशेषताहरू बताउनुभएको छ: फलहरू: १. आयु (Long life) २. सत्त्व (Mental clarity & purity) ३. बल (Physical strength) ४. आरोग्य (Disease-free health) ५. सुख (Inner happiness) ६. प्रीति (Love and delight in life)। विशेषताहरू: रस्याः (ताजा फलफूल, रसिला तरकारी), स्निग्धाः (शुद्ध गाईको घिउ, दूध, बदाम/ओखर जस्ता प्राकृतिक चिल्लो), स्थिराः (जसले शरीरलाई स्थिर ऊर्जा दिन्छन्— जस्तै कोदो, फापर, गहुँ, चामल), र हृद्याः (शान्तिपूर्वक पकाइको र हेर्दैमा मन प्रसन्न हुने)। महाभारतमा वनवासका बेला पाण्डवहरूले सूर्यदेवबाट पाएको 'अक्षयपात्र' बाट यस्तै सात्त्विक कन्दमूल, फलफूल र अन्न ग्रहण गर्थे, जसले उनीहरूलाई १२ वर्षसम्म अतुलनीय बल र आरोग्य प्रदान गर्यो।

आफ्नो जीवनमा प्रयोग

सात्त्विक पोषण: दीर्घायु, स्वास्थ्य र मानसिक शान्तिको कुञ्जी (The Sattvic Diet for High Performance)

आज संसारभर 'Whole Foods Plant-Based Diet' को चर्चा छ। गीताले हजारौं वर्षपहिले नै यसको नियम तोकेको थियो: 1. सात्त्विक खाना के हो? - ताजा फलफूल, हरिया सागसब्जी, दाल, गेडागुडी, बदाम, दूध, मह र शुद्ध घिउ। - जुन खानामा कुनै हिंसा छैन, कुनै बासीपन छैन, र कुनै अत्यधिक रासायनिक कृत्रिमता छैन। 2. यसको मानसिक प्रभाव: - यस्तो खाना खाएपछि न निद्रा लाग्छ, न पेट भारी हुन्छ, न त मनमा रिस नै उठ्छ। - शरीर हलुका र फुर्तिलो हुन्छ र ध्यान गर्न सजिलो हुन्छ। - यदि तपाईं शान्त र सुखी जीवन चाहनुहुन्छ भने आजै आफ्नो भान्छालाई सात्त्विक बनाउनुहोस्।

व्यावहारिक सूत्र :

दिनमा कम्तीमा एक छाक पूर्णतया ताजा, रसयुक्त फलफूल र सात्त्विक भोजन खानुहोस्। अत्यधिक तेल, मसला र प्याकेज्ड जंक फूडबाट बच्नुहोस्।