अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग
मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)
न हि देहभृता शक्यं त्यक्तुं कर्माण्यशेषतः।
यस्तु कर्मफलत्यागी स त्यागीत्यभिधीयते॥ ११॥
na hi deha-bhṛtā śakyaṁ tyaktuṁ karmāṇy aśeṣataḥ |
yas tu karma-phala-tyāgī sa tyāgīty abhidhīyate || 11 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
न हि (na hi)=किनकि कदापि सम्भव छैन•देह-भृता (deha-bhṛtā)=शरीरधारी कुनै पनि प्राणीद्वारा•शक्यम् (śakyam)=सम्भव छ•त्यक्तुम् (tyaktum)=त्याग गर्न•कर्माणि (karmāṇi)=सबै कर्महरूलाई•अशेषतः (aśeṣataḥ)=पूर्ण रूपमा बिना कुनै अवशेष•यः तु (yaḥ tu)=तर जो मनुष्य•कर्म-फल-त्यागी (karma-phala-tyāgī)=कर्मको फल र आसक्ति त्याग्ने गर्दछ•सः (saḥ)=उही नै वास्तवमा•त्यागी इति (tyāgī iti)='साँचो त्यागी' हो भनेर•अभिधीयते (abhidhīyate)=भनिन्छ वा पुकारिन्छ
सरल नेपाली अनुवाद
कुनै पनि शरीरधारी मनुष्यद्वारा सम्पूर्ण कर्महरूलाई पूर्ण रूपमा (अशेष) त्याग्न कहिल्यै सम्भव छैन। तसर्थ, जसले कर्मको फललाई त्यागेको छ, वास्तवमा उही नै साँचो 'त्यागी' कहलिन्छ।
शरीरधारीको भौतिक सत्य: पूर्ण कर्मत्याग असम्भव छ
कर्म-त्यागको भ्रम भर्सेस फल-त्यागको यथार्थ
निष्क्रियताको कल्पना छोड्नुहोस्। तपाईं जहाँ हुनुहुन्छ, त्यहीँ सक्रिय रहँदै केवल परिणामको अनावश्यक तनाव र लोभलाई त्याग्नुहोस्।