अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग
मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)
तत्रैवं सति कर्तारमात्मानं केवलं तु यः।
पश्यत्यकृतबुद्धित्वान्न स पश्यति दुर्मतिः॥ १६॥
tatraivaṁ sati kartāram ātmānaṁ kevalaṁ tu yaḥ |
paśyaty akṛta-buddhitvān na sa paśyati durmatiḥ || 16 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
तत्र (tatra)=त्यस्तो अवस्थामा•एवम् सति (evam sati)=पाँच कारणहरू विद्यमान हुँदाहुँदै•कर्तारम् (kartāram)=कर्ताको रूपमा•आत्मानम् (ātmānam)=आत्मालाई•केवलम् तु (kevalam tu)=एक्लै मात्र•यः (yaḥ)=जसले•पश्यति (paśyati)=देख्दछ वा मान्दछ•अकृत-बुद्धित्वात् (akṛta-buddhitvāt)=असंस्कृत, अविवेकी वा अपवित्र बुद्धिको कारणले•न (na)=हुँदैन•सः (saḥ)=त्यस मानिसले•पश्यति (paśyati)=यथार्थ देख्दछ•दुर्मतिः (durmatiḥ)=त्यो भ्रष्ट वा मन्दबुद्धि भएको मानिस हो
सरल नेपाली अनुवाद
यस्तो यथार्थ अवस्था हुँदाहुँदै पनि, जो मानिस आफ्नो अविवेकी (असंस्कृत) बुद्धिका कारण विशुद्ध आत्मालाई नै कर्महरूको एकमात्र कर्ता देख्दछ, त्यो दुर्बुद्धि भएको मानिसले वास्तवमा केही पनि देखेको हुँदैन (सत्य बुझेको हुँदैन)।
दुर्बुद्धिको भ्रम: 'मैले नै सबै गरें' भन्ने अहङ्कार
कर्तृत्वको अहङ्कार र तनावको मूल जरो
आफूलाई ब्रह्माण्डको केन्द्र सम्झन छोड्नुहोस्। कर्म आफ्नो तर्फबाट शतप्रतिशत गर्नुहोस्, तर आफूलाई एकमात्र कर्ता सम्झेर घमण्ड वा तनाव नलिनुहोस्।