अध्याय 18श्लोक 27
Chapter 18 • Verse 27

अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)

श्रीभगवानुवाच

रागी कर्मफलप्रेप्सुर्लुब्धो हिंसात्मकोऽशुचिः।

हर्षशोकान्वितः कर्ता राजसः परिकीर्तितः॥ २७॥

rāgī karma-phala-prepsur lubdho hiṁsātmako 'śuciḥ |

harṣa-śokānvitaḥ kartā rājasaḥ parikīrtitaḥ || 27 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

रागी (rāgī)=अनुराग वा आसक्तिले भरिएकोकर्म-फल-प्रेप्सुः (karma-phala-prepsuḥ)=कर्मको फल प्राप्त गर्न अत्यन्त लालायितलुब्धः (lubdhaḥ)=लोभी वा अरुको हक खोस्न पछि नपर्नेहिंसात्मकः (hiṁsātmakaḥ)=अरूलाई पीडा दिन नहिचकिचाउने हिंसात्मक प्रवृत्तिकोअशुचिः (aśuciḥ)=अशुद्ध (अपवित्र आचरण र विचार भएको)हर्ष-शोक-अन्वितः (harṣa-śoka-anvitaḥ)=सफलतामा अति उत्साहित र असफलतामा चरम शोकमग्न हुनेकर्ता (kartā)=कर्तालाईराजसः (rājasaḥ)=राजसिक कर्तापरिकीर्तितः (parikīrtitaḥ)=भनिएको छ

सरल नेपाली अनुवाद

जो आसक्तिले भरिएको छ, कर्मफल पाउन अत्यन्त लालायित छ, लोभी छ, अरूलाई पीडा पुर्‍याउने स्वभावको छ, आचरण र विचारमा अशुद्ध छ, तथा सफलता मिल्दा हर्ष र असफलतामा शोकले विचलित भइरहन्छ— त्यस्तो कर्तालाई 'राजसिक कर्ता' भनिएको छ।

महाभारतको परिस्थिति

राजसिक कर्ता: लोभ, ईर्ष्या र अस्थिर मनस्थिति

महाभारतमा कर्णको कतिपय महत्वाकांक्षा र दुर्योधनका सहयोगीहरूको मानसिकता राजसिक कर्ताको उदाहरण थियो। उनीहरूमा कर्मको उद्देश्य केवल यश, लाभ र शत्रुभन्दा अगाडि देखिनु थियो। फल मिल्दा अहङ्कारको सीमा नरहने, तर सानो असफलतामा चरम ईर्ष्या र शोकले छटपटाउने। यस्तो मानिसले आफ्नो फाइदाका लागि अरूलाई पीडा दिन (हिंसात्मकः) र नियम मिच्न (अशुचिः) पनि संकोच मान्दैन।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

इमोसनल रोलर-कोस्टर (Emotional Roller-coaster) र राजसिक स्वभाव

१. राजसिक कर्ता सधैं भावनाको तीव्र उतारचढावमा बाँचिरहेको हुन्छ: - स्टक मार्केट बढ्दा हर्षोल्लास, घट्दा डिप्रेसन। - प्रशंसा पाउँदा आकाशमा, आलोचना पाउँदा भुइँमा। २. यस्तो अस्थिरताको कारण हो— फलप्रतिको चरम लोभ (लुब्धो) र आसक्ति (रागी)। ३. यस्तो व्यक्तिले समाजमा कहिल्यै गहिरो विश्वास र आदर प्राप्त गर्न सक्दैन किनभने उसको केन्द्रमा केवल उसको स्वार्थ हुन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

नतिजा राम्रो आउँदा घमण्ड नगर्नुहोस् र नराम्रो आउँदा निराश नहुनुहोस्। आफ्नो मनलाई बाह्य प्रशंसा र नाफाको दास बन्न नदिनुहोस्।