अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग
मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कार्याकार्ये भयाभये।
बन्धं मोक्षं च या वेत्ति बुद्धिः सा पार्थ सात्त्विकी॥ ३०॥
pravṛttiṁ ca nivṛttiṁ ca kāryākārye bhayābhaye |
bandhaṁ mokṣaṁ ca yā vetti buddhiḥ sā pārtha sāttvikī || 30 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
प्रवृत्तिम् च (pravṛttiṁ ca)=कर्ममा लाग्ने मार्ग (प्रवृत्तिमार्ग)•निवृत्तिम् च (nivṛttiṁ ca)=र कर्मबाट अलग हुने मार्ग (निवृत्तिमार्ग)•कार्याकार्ये (kārya-akārye)=के कर्तव्य हो र के अकर्तव्य हो (के गर्नुपर्छ र के हुँदैन)•भयाभये (bhaya-abhaye)=के कुराबाट डराउनुपर्छ र केबाट निर्भय हुनुपर्छ•बन्धम् (bandham)=कुन कुराले बन्धनमा पार्छ•मोक्षम् च (mokṣaṁ ca)=र कुन कुराले परम मुक्ति दिन्छ•या (yā)=जुन बुद्धिले•वेत्ति (vetti)=यथार्थ रूपमा जान्दछ•बुद्धिः सा (buddhiḥ sā)=त्यस बुद्धिलाई•पार्थ (pārtha)=हे पार्थ अर्जुन!•सात्त्विकी (sāttvikī)=सात्त्विक बुद्धि भनिन्छ
सरल नेपाली अनुवाद
हे पार्थ! जुन बुद्धिले कुन काममा प्रवृत्त हुने र कुनबाट निवृत्त हुने, के कर्तव्य हो र के अकर्तव्य हो, कुन कुराबाट डराउनुपर्छ र कुनबाट निर्भय हुनुपर्छ, तथा के बन्धन हो र के मोक्ष हो— यी सबैलाई यथार्थ रूपमा जान्दछ, त्यो बुद्धि 'सात्त्विक बुद्धि' हो।
सात्त्विक बुद्धि: यथार्थ विवेक र स्पष्ट दिशानिर्देश
स्पष्ट निर्णय क्षमता (Clarity of Intellect)
निर्णय गर्दा भावुकता वा क्षणिक उत्तेजनामा नआउनुहोस्; कुन कुराले दीर्घकालीन बन्धन दिन्छ र कुनले मुक्ति दिन्छ भन्ने गहिरो विवेक प्रयोग गर्नुहोस्।