अध्याय 18श्लोक 36
Chapter 18 • Verse 36

अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)

श्रीभगवानुवाच

सुखं त्विदानीं त्रिविधं शृणु मे भरतर्षभ।

अभ्यासाद्रमते यत्र दुःखान्तं च निगच्छति॥ ३६॥

sukhaṁ tv idānīṁ tri-vidhaṁ śṛṇu me bharatarṣabha |

abhyāsād ramate yatra duḥkhāntaṁ ca nigacchati || 36 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

सुखम् (sukham)=सुख वा आनन्दको विषयमातु (tu)=अबइदानीम् (idānīm)=यस समयमात्रि-विधम् (tri-vidham)=तीन प्रकारको सुखशृणु (śṛṇu)=हेर, ध्यानपूर्वक सुनमे (me)=मबाटभरत-ऋषभ (bharatarṣabha)=हे भरतवंशीहरूमा श्रेष्ठ अर्जुन!अभ्यासात् (abhyāsāt)=दीर्घकालीन अभ्यास, साधना वा ध्यानद्वारारमते (ramate)=आनन्दित हुन्छ वा रम्दछयत्र (yatra)=जसमादुःख-अन्तम् च (duḥkha-antaṁ ca)=र सम्पूर्ण दुःखहरूको अन्त्यलाईनिगच्छति (nigacchati)=प्राप्त गर्दछ

सरल नेपाली अनुवाद

हे भरतश्रेष्ठ अर्जुन! अब तीन प्रकारका सुखहरूको विषय पनि मबाट सुन। जुन सुखमा मनुष्यले दीर्घकालीन अभ्यासद्वारा आनन्द प्राप्त गर्दछ र जसद्वारा सम्पूर्ण दुःखहरूको अन्त्य हुन्छ।

महाभारतको परिस्थिति

सुखको गहन विश्लेषण: साँचो आनन्दको खोजी

संसारको प्रत्येक प्राणी सुखकै खोजीमा दौडिरहेको छ। तर कुन सुख वास्तविक हो र कुन केवल भ्रम? श्रीकृष्णले अब सुखलाई पनि तीन गुणहरूको आधारमा विश्लेषण गर्न सुरु गर्नुहुन्छ। उहाँ भन्नुहुन्छ— एउटा सुख यस्तो छ जसको स्वाद तुरुन्तै पाइँदैन, तर नियमित अभ्यास (अभ्यासात्) पछि जब त्यो खुल्छ, तब त्यसले सम्पूर्ण दुःख र पीडाको सधैंका लागि अन्त्य गरिदिन्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

सस्तो मनोरञ्जन भर्सेस दीर्घकालीन आनन्द

१. आजको उपभोक्तावादी समाजले मानिसलाई 'इन्स्ट्यान्ट ग्र्याटिफिकेसन' (Instant Gratification - तुरुन्तै सुख दिने तर पछि खालीपन बनाउने) तर्फ धकेलिरहेको छ। २. तर वास्तविक, स्थायी सुख अभ्यास (साधना, अध्ययन, ध्यान, स्वस्थ जीवनशैली) बाट मात्र प्राप्त हुन्छ। ३. जुन सुखले दुःखको अन्त्य गर्दैन, त्यो केवल दुःखको आवरण मात्र हो।
व्यावहारिक सूत्र :

सस्तो र तुरुन्तै मिल्ने सुखको पछि नकुद्नुहोस्; साधना र अनुशासनबाट प्राप्त हुने गहिरो आनन्दको बाटो रोज्नुहोस्।