Chapter 18 • Verse 39

अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)

श्रीभगवानुवाच

यदग्रे चानुबन्धे च सुखं मोहनमात्मनः।

निद्रालस्यप्रमादोत्थं तत्तामसमुदाहृतम्॥ ३९॥

yad agre cānubandhe ca sukhaṁ mohanam ātmanaḥ |

nidrālasya-pramādotthaṁ tat tāmasam udāhṛtam || 39 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

यत् (yat)=जुन सुख•अग्रे च (agre ca)=सुरुमा पनि•अनुबन्धे च (anubandhe ca)=र अन्त्य (परिणाम) मा पनि•सुखम् (sukham)=सुख•मोहनम् (mohanam)=भ्रम वा अज्ञानमा पार्ने•आत्मनः (ātmanaḥ)=आत्मालाई•निद्रा-आलस्य-प्रमाद-उत्थम् (nidrā-ālasya-pramāda-uttham)=निद्रा, अल्छीपना र प्रमाद (लापरवाही) बाट उत्पन्न हुने•तत् (tat)=त्यसलाई•तामसम् (tāmasam)=तामसिक सुख•उदाहृतम् (udāhṛtam)=भनिएको छ

सरल नेपाली अनुवाद

जुन सुख सुरुमा र अन्त्यमा पनि आत्मालाई केवल भ्रम र अज्ञानमा पार्दछ, तथा जो अत्यधिक निद्रा, आलस्य र प्रमाद (लापरवाही) बाट उत्पन्न हुन्छ— त्यस सुखलाई 'तामसिक सुख' भनिएको छ।

महाभारतको परिस्थिति

तामसिक सुख: कुम्भकर्णको निद्रा र अकर्मण्यताको भ्रम

महाभारत र रामायणमा कुम्भकर्णको निद्रा वा अकर्मण्य मानिसहरूको अवस्था यसैको उदाहरण हो। तामसिक मानिसलाई न कुनै उपलब्धि चाहिएको हुन्छ, न विकास। उसलाई केवल दिनभर सुत्न पाउनु, काम छल्नु, र बेहोसीमा रहनुमै 'सुख' लाग्छ। यो सुखले सुरुमा पनि चेतनालाई भुत्ते बनाउँछ (अग्रे च मोहनम्) र पछि जीवन नै बर्बाद पारेर अन्धकारमा धकेल्छ (अनुबन्धे च)।

आफ्नो जीवनमा प्रयोग

लापरवाही र अल्छीपनाको बेहोसी

१. निद्रा आवश्यक छ, तर जीवनबाट भाग्नका लागि अत्यधिक सुत्नु वा अल्छी भएर पल्टिरहनु तामसिक सुख हो। २. जब मानिसले आफ्नो कर्तव्य र समयको वास्ता नगरी केवल अकर्मण्यतामा दिन बिताउँछ, उसको चेतना सुस्त हुन्छ। ३. यसले न बाहिरी उन्नति दिन्छ, न भित्री शान्ति; केवल जीवनलाई व्यर्थ बनाइदिन्छ।

व्यावहारिक सूत्र :

अनावश्यक सुत्ने, काम पन्छाउने र अल्छी भएर समय खेर फाल्ने बानीलाई तत्काल तोड्नुहोस्; सक्रिय जीवनशैली अपनाउनुहोस्।