अध्याय 18श्लोक 45
Chapter 18 • Verse 45

अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)

श्रीभगवानुवाच

स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते नरः।

स्वकर्मनिरतः सिद्धिं यथा विन्दति तच्छृणु॥ ४५॥

sve sve karmaṇy abhirataḥ saṁsiddhiṁ labhate naraḥ |

sva-karma-nirataḥ siddhiṁ yathā vindati tac chṛṇu || 45 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

स्वे स्वे (sve sve)=आ-आफ्नो स्वाभाविककर्मणि (karmaṇi)=कर्तव्य कर्ममाअभिरतः (abhirataḥ)=निष्ठापूर्वक लागिरहेकोसंसिद्धिम् (saṁsiddhim)=परम सिद्धिलाई (मुक्ति वा पूर्णतालाई)लभते (labhate)=प्राप्त गर्दछनरः (naraḥ)=मनुष्यलेस्व-कर्म-निरतः (sva-karma-nirataḥ)=आफ्नो कर्तव्यमा तल्लीन मनुष्यलेसिद्धिम् (siddhim)=परम सिद्धिलाईयथा (yathā)=जसरीविन्दति (vindati)=प्राप्त गर्दछतत् शृणु (tac chṛṇu)=त्यसको विधि सुन

सरल नेपाली अनुवाद

आ-आफ्नो स्वाभाविक कर्तव्य कर्ममा निष्ठापूर्वक लागिरहने मनुष्यले परम सिद्धिलाई प्राप्त गर्दछ। आफ्नो कर्तव्यमा तल्लीन व्यक्तिले कसरी त्यो परम सिद्धि प्राप्त गर्दछ, त्यो रहस्य सुन।

महाभारतको परिस्थिति

स्वकर्मबाट परम सिद्धि: सबैको आफ्नै आध्यात्मिक यात्रा

श्रीकृष्ण यहाँ क्रान्तिकारी घोषणा गर्नुहुन्छ: भगवान् पाउन वा मोक्ष प्राप्त गर्न सबैले घरबार छोडेर जङ्गल जानै पर्दैन, न त सबै ब्राह्मण वा संन्यासी बन्नै पर्छ। एउटा किसानले खेत जोतेर, एउटा व्यापारीले इमान्दार व्यापार गरेर, एउटा सिपाहीले सिमानाको रक्षा गरेर, र एउटा कामदारले सेवा गरेर पनि त्यही सर्वोच्च मोक्ष पाउन सक्छन् जुन ठूला-ठूला ऋषिहरूले वर्षौंको तपस्याबाट पाउँछन्। महत्त्वपूर्ण कुरा यो होइन कि काम कुन हो, महत्त्वपूर्ण यो हो कि त्यो काम कुन भावले गरिँदैछ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

काम नै पूजा हो (Work as Worship)

१. हामी प्रायः सोच्छौं— "मन्दिर जाँदा मात्र धर्म हुन्छ, अफिस वा भान्सामा काम गर्दा धर्म हुँदैन।" २. गीताको दृष्टिकोण पूर्णतः भिन्न छ: - तपाईं जे काम गरिरहनुभएको छ, त्यही तपाईंको मन्दिर हो। - त्यस कामलाई यदि पूर्ण निष्ठा, इमान्दारिता र एकाग्रताका साथ गरिन्छ भने त्यो आफैंमा परम साधना बन्दछ। ३. कामबाट भाग्ने होइन, कामलाई नै मुक्तिको भर्‍याङ बनाउनु पर्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो दैनिक पेशा वा अध्ययनलाई बोझ नसम्झनुहोस्; त्यसलाई पूर्ण लगनका साथ गरेर आफ्नो आन्तरिक उत्कृष्टता हासिल गर्नुहोस्।