Chapter 18 • Verse 46

अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)

श्रीभगवानुवाच

यतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम्।

स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिद्धिं विन्दति मानवः॥ ४६॥

yataḥ pravṛttir bhūtānāṁ yena sarvam idaṁ tatam |

sva-karmaṇā tam abhyarcya siddhiṁ vindati mānavaḥ || 46 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

यतः (yataḥ)=जुन परमात्माबाट•प्रवृत्तिः (pravṛttiḥ)=उत्पत्ति र चेष्टा (गतिविधि)•भूतानाम् (bhūtānām)=सम्पूर्ण प्राणीहरूको हुन्छ•येन (yena)=र जसद्वारा•सर्वम् इदम् (sarvam idam)=यो सम्पूर्ण जगत्•ततम् (tatam)=व्याप्त छ•स्व-कर्मणा (sva-karmaṇā)=आफ्नो कर्तव्य कर्मद्वारा•तम् (tam)=त्यस सर्वव्यापी परमात्माको•अभ्यर्च्य (abhyarcya)=पूजा वा आराधना गरेर•सिद्धिम् (siddhim)=परम सिद्धिलाई•विन्दति (vindati)=प्राप्त गर्दछ•मानवः (mānavaḥ)=मनुष्यले

सरल नेपाली अनुवाद

जुन परमात्माबाट सम्पूर्ण प्राणीहरूको उत्पत्ति र चेष्टा हुन्छ, र जसद्वारा यो सम्पूर्ण जगत् व्याप्त छ— उनै परमात्मालाई आफ्नो स्वाभाविक कर्तव्य कर्मद्वारा पूजा (आराधना) गरेर मनुष्यले परम सिद्धि प्राप्त गर्दछ।

महाभारतको परिस्थिति

कर्मद्वारा ईश्वरीय पूजा: स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य

यो श्लोक श्रीमद्भगवद्गीताको कर्मयोग दर्शनको मुटु हो। 'स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य'— आफ्नो कर्मद्वारा नै परमात्माको पूजा गर! भगवान् श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ: पूजा भनेको केवल मन्दिरमा फूल-चन्दन चढाउनु मात्र होइन। भगवान् सारा जगत्मा व्याप्त हुनुहुन्छ। जब एक सिपाहीले धर्मको रक्षा गर्छ, एक डाक्टरले बिरामीको सेवा गर्छ, एक शिक्षकले ज्ञान बाँड्छ, र एक कृषकले बाली उब्जाउँछ— त्यो कर्म नै ईश्वरको चरणमा चढाइएको सबैभन्दा पवित्र फूल बन्दछ।

आफ्नो जीवनमा प्रयोग

कामलाई प्रार्थना बनाउने कला

१. हामी प्रायः काम र प्रार्थनालाई दुई फरक कुरा ठान्छौं: - काम गर्दा तनाव, पूजा गर्दा शान्ति। २. तर गीताले दुवैलाई एउटै बनाइदिन्छ: - "म जे गर्दैछु, यो सर्वव्यापी ईश्वरकै सेवा हो।" - यदि तपाईंले कम्प्युटरमा कोडिङ गर्दै हुनुहुन्छ वा खाना पकाउँदै हुनुहुन्छ भने, त्यो कर्मलाई नै ईश्वरको आराधना ठानेर गर्नुहोस्। ३. यस्तो भावले कामको थकान मेटिन्छ र हरेक क्षण पवित्र बन्दछ।

व्यावहारिक सूत्र :

आज तपाईंले गर्ने कामलाई भगवान्‌को पूजा ठानेर सुरु गर्नुहोस्— पूर्ण ध्यान, इमान्दारिता र कृतज्ञताका साथ सम्पन्न गर्नुहोस्।