अध्याय 18श्लोक 47
Chapter 18 • Verse 47

अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)

श्रीभगवानुवाच

श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात्।

स्वभावनियतं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम्॥ ४७॥

śreyān sva-dharmo viguṇaḥ para-dharmāt sv-anuṣṭhitāt |

svabhāva-niyataṁ karma kurvan nāpnoti kilbiṣam || 47 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

श्रेयान् (śreyān)=धेरै कल्याणकारी वा श्रेष्ठ छस्व-धर्मः (sva-dharmaḥ)=आफ्नो धर्म वा स्वाभाविक कर्तव्यविगुणः (viguṇaḥ)=गुणरहित वा त्रुटिपूर्ण देखिए तापनिपर-धर्मात् (para-dharmāt)=अरूको धर्म वा कर्तव्यभन्दासु-अनुष्ठितात् (sv-anuṣṭhitāt)=राम्रोसँग सम्पन्न गरिएको भए पनिस्वभाव-नियतम् (svabhāva-niyatam)=आफ्नो स्वभाव अनुसार निर्धारित भएकोकर्म (karma)=कर्तव्य कर्मलाईकुर्वन् (kurvan)=गर्ने मानिसलेन आप्नोति (na āpnoti)=प्राप्त गर्दैनकिल्बिषम् (kilbiṣam)=कुनै पाप वा दोषलाई

सरल नेपाली अनुवाद

राम्रोसँग सम्पन्न गरिएको अर्काको कर्तव्य (परधर्म) भन्दा केही त्रुटिपूर्ण देखिए तापनि आफ्नो कर्तव्य (स्वधर्म) पालन गर्नु नै बढी कल्याणकारी छ। आफ्नो स्वभाव अनुसार निर्धारित कर्तव्य कर्म गर्दा मनुष्यलाई कुनै पाप लाग्दैन।

महाभारतको परिस्थिति

स्वधर्मको श्रेष्ठता र परधर्मको भय

श्रीकृष्णले तेस्रो अध्याय (३.३५) मा भन्नुभएको थियो: 'स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः'। यहाँ अठारौं अध्यायमा पुनः सम्झाउनुहुन्छ: अर्जुनलाई लागिरहेको थियो कि युद्ध गर्नुभन्दा जङ्गल गएर भिक्षा माग्नु (सन्यासी बन्नु) धेरै सजिलो र धर्ममय छ। तर श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ— सन्यास अर्काको (परधर्म) हो, अर्जुनको स्वभाव क्षत्रियको हो। अरूको बाटो जतिसुकै आकर्षक देखिए पनि आफ्नो स्वभाव विरुद्ध जाँदा मानिस न यताको हुन्छ, न उताको। आफ्नै स्वभावको धर्म पालन गर्दा नै चित्तशुद्धि हुन्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

अरूको नक्कल (Imposter Syndrome) छोडेर मौलिक बन्ने

१. आज धेरै मानिसहरू अरु सफल भएको देखेर आफ्नो रुचि र स्वभाव विपरीतको क्षेत्रमा हामफाल्छन्: - अरुले कोडिङ गरेर कमाए भन्दै साहित्यप्रेमीले जबर्जस्ती कम्प्युटर पढ्छ र दुःखी हुन्छ। - अरुले व्यापार गरे भन्दै अनुसन्धानकर्ताले व्यापार गर्छ र डुब्छ। २. अर्काको देखासिकीमा सफल हुनुभन्दा आफ्नो मौलिक क्षेत्रमा संघर्ष गर्दै अगाडि बढ्नु धेरै सन्तोषजनक र श्रेयस्कर हुन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

अरूको सफलता देखेर आफ्नो मौलिक बाटो नबदल्नुहोस्। आफ्नो क्षमता र स्वभावलाई स्वीकार गरी त्यसमै इमान्दारितापूर्वक लाग्नुहोस्।