Chapter 18 • Verse 50

अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)

श्रीभगवानुवाच

सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्म तथाप्नोति निबोध मे।

समासेनैव कौन्तेय निष्ठा ज्ञानस्य या परा॥ ५०॥

siddhiṁ prāpto yathā brahma tathāpnoti nibodha me |

samāsenaiva kaunteya niṣṭhā jñānasya yā parā || 50 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

सिद्धिम् (siddhim)=नैष्कर्म्य सिद्धिलाई•प्राप्तः (prāptaḥ)=प्राप्त गरेको मनुष्यले•यथा (yathā)=जसरी•ब्रह्म (brahma)=परब्रह्म परमात्मालाई•तथा (tathā)=त्यसरी नै•आप्नोति (āpnoti)=प्राप्त गर्दछ•निबोध (nibodha)=राम्रोसँग बुझ वा जान•मे (me)=मबाट•समासेन एव (samāsenaiva)=संक्षेपमा नै•कौन्तेय (kaunteya)=हे कुन्तीपुत्र अर्जुन!•निष्ठा (niṣṭhā)=सर्वोच्च निष्ठा वा स्थिति•ज्ञानस्य (jñānasya)=ज्ञानको•या परा (yā parā)=जो परम पराकाष्ठा हो

सरल नेपाली अनुवाद

हे कुन्तीपुत्र अर्जुन! नैष्कर्म्य सिद्धिलाई प्राप्त गरेको मनुष्यले जसरी ज्ञानको सर्वोच्च पराकाष्ठा स्वरूप परब्रह्म परमात्मालाई प्राप्त गर्दछ, त्यो मबाट संक्षेपमा राम्रोसँग बुझ।

महाभारतको परिस्थिति

ज्ञानको पराकाष्ठा: ब्रह्मप्राप्तिको संक्षेप उपदेश

कर्मयोगबाट अन्तःकरण शुद्ध भई नैष्कर्म्य सिद्धि प्राप्त भएपछि, अब साधक कसरी परब्रह्ममा लीन हुन्छ? श्रीकृष्णले यसलाई 'ज्ञानस्य या परा निष्ठा'— ज्ञानको सर्वोच्च पराकाष्ठा भन्नुभएको छ। भगवान् अर्जुनलाई स्नेहपूर्वक भन्नुहुन्छ: "हे कौन्तेय! अब म तिमीलाई त्यो परम स्थिति प्राप्त गर्ने चरणबद्ध विधि बताउँछु।"

आफ्नो जीवनमा प्रयोग

शुद्धीकरणबाट आत्मज्ञानतर्फको यात्रा

१. आध्यात्मिक यात्रा दुई चरणमा हुन्छ: - पहिलो चरण: निष्काम कर्मद्वारा मनको विकार सफा गर्नु (चित्तशुद्धि)। - दोस्रो चरण: शुद्ध मनमा ज्ञानको प्रकाश बाल्नु (ब्रह्मप्राप्ति)। २. जब मनका सबै विकारहरू मेटिन्छन्, तब आत्माले आफ्नो मूल स्वरूपलाई परमात्मासँग अभिन्न रूपमा अनुभव गर्दछ।

व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो मनलाई कर्मद्वारा सफा गरेपछि अब ध्यान र आत्मचिन्तनद्वारा उच्च सत्यसँग एकाकार हुने अभ्यास गर्नुहोस्।