Chapter 18 • Verse 57

अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)

श्रीभगवानुवाच

चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य मत्परः।

बुद्धियोगमुपाश्रित्य मच्चित्तः सततं भव॥ ५७॥

cetasā sarva-karmāṇi mayi sannyasya mat-paraḥ |

buddhi-yogam upāśritya mac-cittaḥ satataṁ bhava || 57 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

चेतसा (cetasā)=आफ्नो मन वा विवेकद्वारा•सर्व-कर्माणि (sarva-karmāṇi)=सम्पूर्ण कर्महरूलाई•मयि (mayi)=ममा (परमात्मा श्रीकृष्णमा)•संन्यस्य (sannyasya)=समर्पण गरेर•मत्-परः (mat-paraḥ)=मलाई नै परम प्राप्य लक्ष्य मानेर•बुद्धि-योगम् (buddhi-yogam)=समत्व बुद्धियोगको (समभावको)•उपाश्रित्य (upāśritya)=दृढ आश्रय लिएर•मत्-चित्तः (mac-cittaḥ)=ममा नै मन लगाउने (मच्चित्त)•सततम् (satatam)=निरन्तर वा सधैं•भव (bhava)=बन वा होऊ

सरल नेपाली अनुवाद

आफ्नो मन र विवेकद्वारा सम्पूर्ण कर्महरूलाई ममा समर्पण गरी, मलाई नै परम लक्ष्य मान्दै, समत्व बुद्धियोगको आश्रय लिएर तिमी निरन्तर ममा नै मन लगाउने (मच्चित्त) बन।

महाभारतको परिस्थिति

मच्चित्तः सततं भव: कर्म र भक्तिको अन्तिम समन्वय

श्रीकृष्णले अर्जुनलाई अत्यन्त व्यावहारिक र आत्मीय निर्देशन दिनुहुन्छ: "हे अर्जुन! तिमीलाई बाह्य कर्म छोड्न भनिएको छैन। हातले धनुष चलाऊ, आँखाले शत्रुलाई हेर, तर 'चेतसा'— मनभित्रबाट सबै कर्म मलाई अर्पण गर। मलाई नै आफ्नो परम आश्रय बनाऊ र आफ्नो बुद्धिलाई सधैं समभावमा राख। जब तिम्रो चित्त ममा स्थिर हुन्छ (मच्चित्त), तब युद्धको भीषण संहारमा पनि तिमी विचलित हुने छैनौ।"

आफ्नो जीवनमा प्रयोग

ब्याकग्राउन्ड प्रोसेस (Background Process) को रूपमा ईश्वरस्मरण

१. कम्प्युटरमा मुख्य एप चल्दा पनि ब्याकग्राउन्डमा अपरेटिङ सिस्टम चलिरहेको हुन्छ। २. त्यसैगरी, हाम्रो जीवनमा हातले काम, दिमागले हिसाब र आँखाले बाटो हेर्दा पनि— मनको भित्री गहिराइमा निरन्तर ईश्वरीय समर्पणको भाव (मच्चित्तः सततं भव) बगिरहनुपर्छ। ३. जब मन उच्च आदर्श र परमात्मासँग जोडिन्छ, तब कामको तनाव स्वतः हराउँछ।

व्यावहारिक सूत्र :

दिनभरका कामहरू गर्दा मनको गहिराइमा 'यी सबै परमात्माकै सेवा हुन्' भन्ने समत्व भावलाई निरन्तर जीवित राख्नुहोस्।