अध्याय 18श्लोक 58
Chapter 18 • Verse 58

अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)

श्रीभगवानुवाच

मच्चित्तः सर्वदुर्गाणि मत्प्रसादात्तरिष्यसि।

अथ चेत्त्वमहङ्कारान्न श्रोष्यसि विनङ्क्ष्यसि॥ ५८॥

mac-cittaḥ sarva-durgāṇi mat-prasādāt tariṣyasi |

atha cet tvam ahaṅkārān na śroṣyasi vinaṅkṣyasi || 58 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

मत्-चित्तः (mac-cittaḥ)=ममा चित्त लगाउने भएरसर्व-दुर्गाणि (sarva-durgāṇi)=सम्पूर्ण कठिन अवरोध, सङ्कट र विपत्तिहरूलाईमत्-प्रसादात् (mat-prasādāt)=मेरो कृपा वा अनुग्रहद्वारातरिष्यसि (tariṣyasi)=सजिलै पार गर्नेछौअथ चेत् (atha cet)=तर यदित्वम् (tvam)=तिमीलेअहङ्कारात् (ahaṅkārāt)=आफ्नो अहङ्कार वा घमण्डका कारणलेन श्रोष्यसि (na śroṣyasi)=मेरो कुरा सुनेनौ भनेविनङ्क्ष्यसि (vinaṅkṣyasi)=तिमी नष्ट हुनेछौ (पतन हुनेछौ)

सरल नेपाली अनुवाद

ममा चित्त लगाउनाले तिमी मेरो कृपाद्वारा सम्पूर्ण कठिन सङ्कट र बाधाहरूलाई सजिलै पार गर्नेछौ। तर यदि अहङ्कारवश तिमीले मेरो कुरा सुनेनौ भने, तिम्रो सर्वनाश (पतन) निश्चित छ।

महाभारतको परिस्थिति

श्रीकृष्णको गम्भीर चेतावनी: अहङ्कार कि समर्पण?

श्रीकृष्णले यहाँ अर्जुनलाई कठोर चेतावनी दिनुहुन्छ। भगवान् भन्नुहुन्छ: "हे अर्जुन! यो केवल कुरुक्षेत्रको युद्ध मात्र होइन, जीवनका अनेकौं भीषण संकटहरू (सर्वदुर्गाणि) आउँछन्। यदि तिमीले मलाई आफ्नो सारथि बनायौ र मेरो मार्गदर्शन मान्यौ भने, यी भीष्म, द्रोण र कर्ण जस्ता अजेय बाधाहरूलाई मेरो कृपाले सजिलै पार गर्नेछौ। तर यदि तिमीले आफ्नो धनुर्विद्याको घमण्ड गर्‍यौ वा 'म धेरै जान्दछु' भनी मेरो उपदेश सुनिनौ भने— तिम्रो पतन कसैले रोक्न सक्ने छैन।"
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

अहङ्कार नै पतनको मुख्य कारण (Ego is the Enemy)

१. जब मानिसले सोच्छ— "म सबै जान्दछु, मलाई कसैको सल्लाह चाहिँदैन", तब उसको पतन सुरु हुन्छ। २. अहङ्कारले आँखा अन्धो बनाउँछ, कान बन्द गरिदिन्छ, र विवेक नष्ट गर्छ। ३. तर जब हामी सत्य, सद्गुरु र ईश्वरीय मार्गदर्शन अगाडि नतमस्तक हुन्छौं, तब ठूलाभन्दा ठूला जीवनका आँधीहरू पनि सहजै पार हुन्छन्।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो बुद्धि वा उपलब्धिको घमण्ड नगर्नुहोस्। सत्य र असल मार्गदर्शनको अगाडि सदैव विनम्र रहनुहोस्।