अध्याय 18श्लोक 64
Chapter 18 • Verse 64

अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)

श्रीभगवानुवाच

सर्वगुह्यतमं भूयः शृणु मे परमं वचः।

इष्टोऽसि मे दृढमिति ततो वक्ष्यामि ते हितम्॥ ६४॥

sarva-guhyatamaṁ bhūyaḥ śṛṇu me paramaṁ vacaḥ |

iṣṭo 'si me dṛḍham iti tato vakṣyāmi te hitam || 64 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

सर्व-गुह्यतमम् (sarva-guhyatamam)=सबै रहस्यहरूभन्दा पनि परम गोपनीय र श्रेष्ठभूयः (bhūyaḥ)=पुनः एकपटकशृणु (śṛṇu)=हेर, ध्यान दिएर सुनमे (me)=मेरोपरमम् वचः (paramaṁ vacaḥ)=सर्वोच्च अमृतमय वचनलाईइष्टः असि (iṣṭo 'si)=तिमी अत्यन्त प्रिय छौमे (me)=मेरोदृढम् (dṛḍham)=अत्यन्त दृढ रूपमा वा पक्काइति (iti)=यसकारणततः (tataḥ)=त्यसैले गर्दावक्ष्यामि (vakṣyāmi)=म भन्नेछुते हितम् (te hitam)=तिम्रो परम हितको कुरा

सरल नेपाली अनुवाद

सबै रहस्यहरूभन्दा पनि परम गोपनीय र सर्वोच्च मेरो अन्तिम वचन पुनः सुन! तिमी मलाई अत्यन्त दृढ रूपमा प्रिय छौ; त्यसैकारण म तिम्रो परम कल्याणका लागि यो कुरा भन्दैछु।

महाभारतको परिस्थिति

श्रीकृष्णको अगाध प्रेम: 'इष्टोऽसि मे दृढम्'

अघिल्लो श्लोकमा श्रीकृष्णले 'यथेच्छसि तथा कुरु' (तिमीलाई जे मन लाग्छ त्यही गर) भन्नुभएको थियो। तर फेरि अर्जुनप्रति उहाँको हृदयमा अगाध प्रेम र वात्सल्य उर्लिन्छ। भगवान् भन्नुहुन्छ: "हे अर्जुन! तिमी मलाई यति धेरै प्रिय छौ (इष्टोऽसि मे दृढम्) कि म तिमीलाई अलमलमा छोड्नै सक्दिनँ। त्यसैले सम्पूर्ण वेद, उपनिषद् र गीताको सबैभन्दा परम गोप्य रहस्य (सर्वगुह्यतमम्) म तिमीलाई उपहार स्वरूप पुनः भन्न गइरहेको छु।"
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

ईश्वरको निःस्वार्थ प्रेम र साधकको सम्बन्ध

१. धर्म केवल नियम र दण्डको व्यवस्था होइन, यो ईश्वर र भक्त बीचको परम प्रेमको सम्बन्ध हो। २. जब भगवान् भन्नुहुन्छ— "तिमी मलाई अत्यन्त प्रिय छौ", त्यो प्रत्येक मानव आत्माका लागि ईश्वरीय आलिंगन हो। ३. सर्वोच्च ज्ञान कुनै दबाबबाट होइन, केवल प्रेम र आत्मीयताबाट मात्र प्रकट हुन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

परमात्मासँग डरको होइन, प्रेम र सखाभावको सम्बन्ध गाँस्नुहोस्; उहाँ तपाईंको परम हितैषी हुनुहुन्छ।