अध्याय 18श्लोक 65
Chapter 18 • Verse 65

अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)

श्रीभगवानुवाच

मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु।

मामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे॥ ६५॥

man-manā bhava mad-bhakto mad-yājī māṁ namaskuru |

mām evaiṣyasi satyaṁ te pratijāne priyo 'si me || 65 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

मन्-मनाः (man-manāḥ)=ममा मन लगाउने (मेरो निरन्तर ध्यान गर्ने)भव (bhava)=बन वा होऊमत्-भक्तः (mad-bhaktaḥ)=मेरो अनन्य प्रेमी भक्त बनमत्-याजी (mad-yājī)=मेरो पूजन वा आराधना गर्ने बनमाम् (mām)=मलाई (श्रीकृष्णलाई)नमस्कुरु (namaskuru)=सदा आदरपूर्वक नमस्कार गरमाम् एव (mām eva)=मलाई नैएष्यसि (eṣyasi)=तिमी प्राप्त गर्नेछौसत्यम् (satyam)=सत्य वा साँच्चैते (te)=तिमीसँगप्रतिजाने (pratijāne)=म दृढ प्रतिज्ञा गर्दछुप्रियः असि (priyo 'si)=किनकि तिमी प्रिय छौमे (me)=मेरो

सरल नेपाली अनुवाद

तिमी ममा मन लगाउने बन, मेरो भक्त बन, मेरो पूजन गर्ने बन, र मलाई नै नमस्कार गर। यसो गर्नाले तिमी मलाई नै प्राप्त गर्नेछौ— यो म तिमीसँग सत्य प्रतिज्ञा गर्दछु, किनकि तिमी मलाई अत्यन्त प्रिय छौ।

महाभारतको परिस्थिति

श्रीकृष्णको सत्य प्रतिज्ञा: भक्तिको चार चरण

यो श्लोक नवौं अध्यायको अन्तिम श्लोक (९.३४) मा पनि आएको थियो, तर यहाँ अठारौं अध्यायमा श्रीकृष्णले यसलाई 'सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे' (म तिमीसँग सत्य प्रतिज्ञा गर्दछु) थपेर महा-प्रतिज्ञाको रूप दिनुभएको छ। भगवान्‌ले अर्जुनलाई चार साधना दिनुहुन्छ: १. मन्मना भव: आफ्नो सोच र बुद्धिलाई ममा लगाऊ। २. मद्भक्तो भव: आफ्नो हृदयको प्रेम मलाई देऊ। ३. मद्याजी भव: आफ्ना सम्पूर्ण कर्म र यज्ञ मलाई समर्पित गर। ४. मां नमस्कुरु: आफ्नो अहंकार पगालेर मेरो चरणमा झुकाऊ। अनि भगवान् प्रतिज्ञा गर्नुहुन्छ— तिमी अवश्य मलाई नै प्राप्त गर्नेछौ!
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

समग्र व्यक्तित्वको ईश्वरीय रूपान्तरण

१. मानिससँग चारवटा मुख्य शक्तिहरू हुन्छन्: - मन/सोच (मन्मना): यसलाई पवित्र चिन्तनमा लगाउनु। - भावना/हृदय (मद्भक्त): यसलाई निःस्वार्थ प्रेममा लगाउनु। - कर्म/ऊर्जा (मद्याजी): यसलाई सेवा र समर्पणमा लगाउनु। - अहंकार (नमस्कुरु): यसलाई विनम्रतामा बदल्नु। २. जब सोच, भावना, कर्म र अहंकार चारै कुरा ईश्वरमा समर्पित हुन्छन्, तब जीवन दिव्य बन्दछ।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो सोच, प्रेम, कार्य र विनम्रतालाई परमात्माको आराधना बनाउनुहोस्; ईश्वरको कृपा तपाईंको साथमा सदैव रहनेछ।