अध्याय 18श्लोक 66
Chapter 18 • Verse 66

अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)

श्रीभगवानुवाच

सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज।

अहं त्वां सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः॥ ६६॥

sarva-dharmān parityajya mām ekaṁ śaraṇaṁ vraja |

ahaṁ tvāṁ sarva-pāpebhyo mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ || 66 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

सर्व-धर्मान् (sarva-dharmān)=सम्पूर्ण धर्महरू (विधि-विधान, नियम, कर्मकाण्ड र धारणाहरू) लाईपरित्यज्य (parityajya)=परित्याग गरेर वा ममा अर्पण गरेरमाम् एकम् (mām ekam)=केवल म एक (सर्वेश्वर श्रीकृष्ण) कोशरणम् व्रज (śaraṇaṁ vraja)=शरणमा आऊअहम् (aham)=म स्वयंत्वाम् (tvām)=तिमीलाईसर्व-पापेभ्यः (sarva-pāpebhyaḥ)=सम्पूर्ण पाप, बन्धन र दोषहरूबाटमोक्षयिष्यामि (mokṣayiṣyāmi)=मुक्त गरिदिनेछुमा शुचः (mā śucaḥ)=तिमी कुनै शोक वा चिन्ता नगर!

सरल नेपाली अनुवाद

सम्पूर्ण धर्महरू (सबै प्रकारका बाहिरी विधि-विधान, नियम र आश्रयहरू) लाई ममा समर्पण गरेर केवल म एक परमेश्वरको शरणमा आऊ। म तिमीलाई सम्पूर्ण पाप र बन्धनहरूबाट मुक्त गरिदिनेछु; तिमी कत्ति पनि शोक नगर!

महाभारतको परिस्थिति

गीताको चरम श्लोक (चरम मन्त्र): पूर्ण शरणागति र परम अभयदान

यो श्लोक सम्पूर्ण श्रीमद्भगवद्गीताको मुकुट-रत्न (Crowning Verse / Charama Shloka) हो। वैष्णव र वेदान्त परम्परामा यसलाई गीताको 'महावाक्य' मानिन्छ। अर्जुन पहिलो अध्यायमा शोक र संशयले व्याकुल भएर रोइरहेका थिए— "म कुलको नाश गर्ने पाप कसरी तिरूँ?" यहाँ अठारौं अध्यायको अन्त्यमा भगवान् श्रीकृष्णले आफ्ना दुवै हात फैलाएर सम्पूर्ण ब्रह्माण्डकै सबैभन्दा ठूलो अभयदान दिनुहुन्छ: "हे अर्जुन! सबै धर्म, अधर्म, नियम, तर्क र भयको बोझ मलाई सुम्पिदेऊ। केवल मेरो शरणमा आऊ। तिम्रा सम्पूर्ण पाप, अज्ञान र बन्धनहरूबाट म तिमीलाई मुक्ति दिनेछु— 'मा शुचः'— तिमी अब कुनै चिन्ता नगर, कुनै शोक नगर!" यो भगवान् श्रीकृष्णको अनन्त करुणा र प्रेमको महा-उद्घोष हो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

परम विश्राम: ईश्वरीय काखमा चिन्ताको विसर्जन (मा शुचः)

१. मानव जीवनको सबैभन्दा ठूलो तनाव के हो? - "म पापी छु, मैले गल्ती गरें, मेरो के होला?" भन्ने गहिरो अपराधबोध र असुरक्षा। २. श्रीकृष्णको यो उद्घोषले सम्पूर्ण अपराधबोध र भयलाई एकैचोटि पखाल्छ: - जब तपाईं निष्कपट भएर परमात्माको अगाडि घुँडा टेक्नुहुन्छ, तब ब्रह्माण्डको सम्पूर्ण शक्ति तपाईंको रक्षामा उभिन्छ। ३. 'मा शुचः' (चिन्ता नगर)— यो केवल अर्जुनका लागि होइन, संसारको हरेक पीडित र अशान्त मनका लागि भगवान्‌को सान्त्वना हो।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्ना सम्पूर्ण चिन्ता, गल्तीहरू र भविष्यको भयलाई ईश्वरको चरणमा सुम्पिदिनुहोस्; आफूलाई पूर्ण रूपमा सुरक्षित महसुस गर्दै निर्भय बन्नुहोस्।