Chapter 18 • Verse 70

अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)

श्रीभगवानुवाच

अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः।

ज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः॥ ७०॥

adhyeṣyate ca ya imaṁ dharmyaṁ saṁvādam āvayoḥ |

jñāna-yajñena tenāham iṣṭaḥ syām iti me matiḥ || 70 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

अध्येष्यते च (adhyeṣyate ca)=र अध्ययन वा मनन गर्नेछ•यः (yaḥ)=जो मनुष्यले•इमम् (imam)=यस•धर्म्यम् (dharmyam)=धर्ममय वा पवित्र•संवादम् (saṁvādam)=संवाद वा कुराकानीलाई•आवयोः (āvayoḥ)=हामी दुई (श्रीकृष्ण र अर्जुन) बीचको•ज्ञान-यज्ञेन (jñāna-yajñena)=ज्ञान-यज्ञद्वारा•तेन (tena)=त्यस साधकद्वारा•अहम् (aham)=म (परमेश्वर)•इष्टः स्याम् (iṣṭaḥ syām)=पूजित वा आराधित हुनेछु•इति (iti)=यस्तो•मे मतिः (me matiḥ)=मेरो निश्चित मत छ

सरल नेपाली अनुवाद

र जो मनुष्यले हामी दुई (श्रीकृष्ण र अर्जुन) बीचको यो पवित्र धर्ममय संवादको अध्ययन वा मनन गर्नेछ, उसले 'ज्ञानयज्ञ' द्वारा मेरो सर्वोच्च पूजा गरेको हुनेछ— यो मेरो निश्चित मत हो।

महाभारतको परिस्थिति

ज्ञानयज्ञको रूपमा गीता-अध्ययन: श्रीकृष्णको मान्यता

श्रीकृष्णले गीताको अध्ययनलाई साधारण पठनपाठन होइन, 'ज्ञानयज्ञ' भन्नुभएको छ। भौतिक घ्यू र चामल हवन गर्नु मात्र यज्ञ होइन; जब कुनै जिज्ञासुले गीताका यी १८ अध्यायहरू पढ्दछ, बुझ्दछ र आफ्नो जीवनमा मनन गर्दछ, तब त्यो बुद्धि र चेतनाको हवन (ज्ञानयज्ञ) बन्दछ। भगवान् भन्नुहुन्छ— यस्तो अध्ययनकर्ताले मलाई सिधै ज्ञानयज्ञद्वारा पूजा गरिरहेको हुन्छ।

आफ्नो जीवनमा प्रयोग

स्वाध्याय नै परम तपस्या (Self-Study as Worship)

१. पवित्र ग्रन्थहरूको दैनिक अध्ययन केवल परम्परा होइन, यो मानसिक शुद्धीकरण र चेतनाको उत्थान हो। २. जब हामी गीताका श्लोकहरूमाथि चिन्तन गर्छौं, हाम्रा नकारात्मक विचारहरूको आहुति हुन्छ र ज्ञानको ज्योति बल्छ। ३. दिनको केही मिनेट गीताको अध्ययनमा लगाउनु नै भगवान्‌को प्रत्यक्ष आराधना हो।

व्यावहारिक सूत्र :

दैनिक जीवनमा केही समय निकालेर गीताका श्लोकहरूको अर्थ र सन्देशमाथि गहिरो मनन (स्वाध्याय) गर्ने बानी बसाल्नुहोस्।