ॐअध्याय 18श्लोक 72
Chapter 18 • Verse 72

अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)

श्रीभगवानुवाच

कच्चिदेतच्छ्रुतं पार्थ त्वयैकाग्रेण चेतसा।

कच्चिदज्ञानसम्मोहः प्रनष्टस्ते धनञ्जय॥ ७२॥

kaccid etac chrutaṁ pārtha tvayaikāgreṇa cetasā |

kaccid ajñāna-sammohaḥ pranaṣṭas te dhanañjaya || 72 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

कच्चित् (kaccit)=के वास्तवमा•एतत् (etat)=यो उपदेश•श्रुतम् (śrutam)=सुनियो•पार्थ (pārtha)=हे पार्थ अर्जुन!•त्वया (tvayā)=तिमीद्वारा•एकाग्रेण (ekāgreṇa)=एकाग्र र स्थिर•चेतसा (cetasā)=चित्तले•कच्चित् (kaccit)=के साँच्चै•अज्ञान-सम्मोहः (ajñāna-sammohaḥ)=अज्ञानबाट उत्पन्न भएको तिम्रो मोह र भ्रम•प्रनष्टः (pranaṣṭaḥ)=पूर्ण रूपमा नष्ट भयो त•ते (te)=तिम्रो•धनञ्जय (dhanañjaya)=हे धनञ्जय अर्जुन!

सरल नेपाली अनुवाद

हे पार्थ! के तिमीले यो मेरो उपदेश एकाग्र चित्तले सुन्यौ? हे धनञ्जय अर्जुन! के तिम्रो अज्ञानबाट उत्पन्न भएको सम्पूर्ण मोह र भ्रम पूर्ण रूपमा नष्ट भयो?

महाभारतको परिस्थिति

श्रीकृष्णको अन्तिम प्रश्न: एक स्नेही गुरुको परीक्षा

१८ अध्यायको विशाल ज्ञानगंगा बहाइसकेपछि श्रीकृष्णले अर्जुनको अनुहारमा हेर्दै एक स्नेही गुरु र मित्रको रूपमा सोध्नुहुन्छ: "हे पार्थ! के तिमीले ध्यान दिएर सुन्यौ? कतै तिम्रो मन अन्यत्र त भड्किएन? र सबैभन्दा मुख्य कुरा— जुन अज्ञान, कायरता र शोकले तिमीलाई पहिलो अध्यायमा घेरेको थियो, के त्यो मोह अब पूर्ण रूपमा नष्ट भयो त?" यो प्रश्न केवल अर्जुनलाई मात्र होइन, गीता पढ्ने हरेक पाठकका लागि श्रीकृष्णको व्यक्तिगत प्रश्न हो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

आत्म-परीक्षण: के मेरो भ्रम मेटियो?

१. कुनै पनि अध्ययनको सफलता यसमा हुन्छ कि त्यसले हाम्रो जीवन र सोचमा के परिवर्तन ल्यायो: - के मेरो चिन्ता हट्यो? - के मेरो भ्रम र संशय मेटियो? २. जबसम्म अज्ञानको मोह नष्ट हुँदैन, तबसम्म लाखौं किताब पढ्नुको कुनै अर्थ रहँदैन। ३. ज्ञानको उद्देश्य सूचना थुपार्नु होइन, भित्री अज्ञान र डरलाई जलाएर नष्ट गर्नु हो।
व्यावहारिक सूत्र :

आफैंलाई सोध्नुहोस्— के गीता पढेपछि मेरो डर, मोह र भ्रम मेटियो? के म अब आफ्नो जीवनको कुरुक्षेत्रमा कर्तव्य गर्न तयार छु?