Chapter 18 • Verse 75

अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)

सञ्जय उवाच

व्यासप्रसादाच्छ्रुतवानेतद्गुह्यमहं परम्।

योगं योगेश्वरात्कृष्णात्साक्षात्कथयतः स्वयम्॥ ७५॥

vyāsa-prasādāc chrutavān etad guhyam ahaṁ param |

yogaṁ yogeśvarāt kṛṣṇāt sākṣāt kathayataḥ svayam || 75 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

व्यास-प्रसादात् (vyāsa-prasādāt)=महर्षि वेदव्यासको परम कृपा र अनुग्रहद्वारा (दिव्य दृष्टिको माध्यमबाट)•श्रुतवान् (śrutavān)=मैले सुनें•एतत् (etat)=यस•गुह्यम् परम् (guhyam param)=परम गोपनीय रहस्यमय•योगम् (yogam)=योगशास्त्र (भगवद्गीता) लाई•योगेश्वरात् (yogeśvarāt)=योगेश्वर (योगका परम स्वामी)•कृष्णात् (kṛṣṇāt)=श्रीकृष्णबाट•साक्षात् (sākṣāt)=प्रत्यक्ष रूपमा•कथयतः (kathayataḥ)=बताउनुहुँदा•स्वयम् (svayam)=उहाँ स्वयंले

सरल नेपाली अनुवाद

महर्षि वेदव्यासको परम कृपाद्वारा (दिव्य दृष्टि पाएर) मैले योगेश्वर भगवान् श्रीकृष्णले स्वयं प्रत्यक्ष रूपमा भन्नुभएको यो परम गोपनीय योग (गीता) लाई साक्षात् सुन्ने सौभाग्य प्राप्त गरें।

महाभारतको परिस्थिति

महर्षि व्यासप्रति कृतज्ञता: दिव्य दृष्टिको उपहार

सञ्जयले महर्षि वेदव्यासलाई सम्झन्छन्। व्यासजीले नै सञ्जयलाई त्यो दिव्य दृष्टि र दिव्य श्रवण शक्ति दिनुभएको थियो, जसले गर्दा उनी हस्तिनापुरमा बसेर पनि कुरुक्षेत्रको युद्ध र श्रीकृष्णको मुखारविन्दबाट निस्केको यो दिव्य ज्ञान प्रत्यक्ष सुन्न सक्षम भएका थिए। सञ्जय भन्छन्— यो कुनै दोस्रो-तेस्रो व्यक्तिले सुनाएको कुरा होइन, साक्षात् 'योगेश्वर' श्रीकृष्णले स्वयं आफ्नो श्रीमुखबाट बताउनुभएको परम योग हो।

आफ्नो जीवनमा प्रयोग

सद्गुरुको कृपा र कृतज्ञताको भाव

१. जीवनमा कुनै पनि उच्च ज्ञान वा अन्तरदृष्टि प्राप्त हुनुमा सद्गुरु, शिक्षक वा मार्गदर्शनको ठूलो हात हुन्छ। २. सञ्जयले आफ्नो सौभाग्यको श्रेय महर्षि व्यासलाई दिएर कृतज्ञताको उच्च आदर्श प्रस्तुत गरेका छन्। ३. जब साधकमा गुरुप्रति कृतज्ञता र समर्पण हुन्छ, तब उसको आन्तरिक आँखा खुल्छ र उसले सत्यलाई प्रत्यक्ष देख्न सक्छ।

व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो जीवनमा ज्ञान र मार्गदर्शन दिने गुरुहरू, शिक्षकहरू र सहयोगीहरूप्रति सदैव कृतज्ञ रहनुहोस्।