Chapter 18 • Verse 77

अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)

सञ्जय उवाच

तच्च संस्मृत्य संस्मृत्य रूपमत्यद्भुतं हरेः।

विस्मयो मे महान् राजन् हृष्यामि च पुनः पुनः॥ ७७॥

tac ca saṁsmṛtya saṁsmṛtya rūpam aty-adbhutaṁ hareḥ |

vismayo me mahān rājan hṛṣyāmi ca punaḥ punaḥ || 77 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

तत् च (tac ca)=र त्यसलाई पनि•संस्मृत्य संस्मृत्य (saṁsmṛtya saṁsmṛtya)=सम्झी-सम्झी, बारम्बार स्मरण गर्दै•रूपम् (rūpam)=विराट् स्वरूपलाई•अति-अद्भुतम् (aty-adbhutam)=अत्यन्त विस्मयकारी र अलौकिक•हरेः (hareḥ)=भगवान् श्रीहरि (श्रीकृष्ण) को•विस्मयः (vismayaḥ)=आश्चर्य वा विस्मय•मे (me)=मलाई•महान् (mahān)=अत्यन्त ठूलो•राजन् (rājan)=हे राजा धृतराष्ट्र!•हृष्यामि च (hṛṣyāmi ca)=र म परम आनन्दित भइरहेको छु•पुनः पुनः (punaḥ punaḥ)=फेरि-फेरि, पटक-पटक

सरल नेपाली अनुवाद

हे राजन्! भगवान् श्रीहरि (श्रीकृष्ण) को त्यो अत्यन्त अद्भुत र अलौकिक विराट् रूपलाई सम्झी-सम्झी मलाई अझै पनि ठूलो आश्चर्य भइरहेको छ, र म फेरि-फेरि परम आनन्दले पुलकित भइरहेको छु।

महाभारतको परिस्थिति

विराट् रूपको पुनःस्मरण: असीम विस्मय र आनन्द

सञ्जयले केवल श्रीकृष्णका वाणी मात्र सुनेका थिएनन्, एघारौं अध्यायमा भगवान्‌ले अर्जुनलाई देखाउनुभएको त्यो अनन्त ब्रह्माण्डीय विराट् रूप पनि व्यासजीको कृपाले प्रत्यक्ष देखेका थिए। सञ्जय भन्छन्— त्यो करोडौं सूर्यहरूको तेज, त्यो अनन्त मुख र आँखाहरू, र त्यो सम्पूर्ण सृष्टिलाई समाहित गरेको दिव्य रूप जब-जब मेरो आँखा अगाडि आउँछ, म आश्चर्यले स्तब्ध हुन्छु र आनन्दको सीमा रहँदैन।

आफ्नो जीवनमा प्रयोग

ब्रह्माण्डीय विस्मय (Cosmic Awe) को अनुभूति

१. आधुनिक खगोलशास्त्र र विज्ञानले जब ब्रह्माण्डको विशालता देखाउँछ, तब मानिस आश्चर्यचकित हुन्छ। २. तर जब आध्यात्मिक साधकले आफ्नै अन्तर्मनमा सम्पूर्ण सृष्टिका मालिक परमात्माको विराट् स्वरूपलाई अनुभव गर्दछ, तब त्यो विस्मय (Awe) ले उसको अहंकारलाई पगालेर परम आनन्दमा डुबाइदिन्छ। ३. यही विस्मय र आनन्द नै जीवनको वास्तविक सौन्दर्य हो।

व्यावहारिक सूत्र :

प्रकृति र परमात्माको विशालतालाई हेरेर आफ्नो सानो अहंकारलाई बिर्सनुहोस्; ईश्वरीय आश्चर्य र कृतज्ञतामा आनन्दित हुनुहोस्।