अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग
मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)
दुःखमित्येव यत्कर्म कायक्लेशभयात्त्यजेत्।
स कृत्वा राजसं त्यागं नैव त्यागफलं लभेत्॥ ८॥
duḥkham ity eva yat karma kāya-kleśa-bhayāt tyajet |
sa kṛtvā rājasaṁ tyāgaṁ naiva tyāga-phalaṁ labhet || 8 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
दुःखम् (duḥkham)=दुःखदायी वा कष्टकर छ•इति एव (iti eva)=यस्तै सम्झेर•यत् (yat)=जुन•कर्म (karma)=कर्तव्य कर्मलाई•काय-क्लेश-भयात् (kāya-kleśa-bhayāt)=शारीरिक दुःख वा कष्ट हुने डरले•त्यजेत् (tyajet)=त्याग गर्दछ•सः (saḥ)=त्यस व्यक्तिले•कृत्वा (kṛtvā)=गरेर•राजसम् (rājasam)=राजसिक•त्यागम् (tyāgam)=त्यागलाई•न एव (na eva)=कहिल्यै पनि•त्याग-फलम् (tyāga-phalam)=त्यागको वास्तविक फल (मोक्ष वा आत्मशान्ति)•लभेत् (labhet)=प्राप्त गर्न सक्दैन
सरल नेपाली अनुवाद
जो मनुष्य कर्तव्य कर्मलाई केवल 'दुःखदायी छ' ठानेर, शारीरिक कष्ट वा श्रमको डरले त्याग्दछ, उसले त्यस्तो राजसिक त्याग गरेर त्यागको वास्तविक फल (मोक्ष वा अन्तःकरणको शुद्धि) कदापि प्राप्त गर्न सक्दैन।
राजसिक त्याग: कष्ट र श्रमको डरले कर्तव्य त्याग्नु
आराम क्षेत्र (Comfort Zone) को बन्धन र राजसिक त्याग
काम कठिन छ वा शारीरिक/मानसिक श्रम लाग्छ भन्दैमा पछि नहट्नुहोस्। असहजतालाई स्वीकार्नु नै वृद्धिको पहिलो सर्त हो।