अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग

यहाँ महर्षि वेदव्यासले एउटा अत्यन्तै अलौकिक र विस्मयकारी दृश्य प्रस्तुत गर्नुभएको छ: चारैतिर कुरुक्षेत्रको मैदानमा लाखौं सेनाहरू तरबार र बाण ताकेर उभिएका छन्, मृत्युको कालो बादल मडारिएको छ, र अर्जुन आँसु खसाल्दै रथको भुइँमा थचक्क बसेका छन्। तर यस्तो भयानक रणभूमिको बीचमा श्रीकृष्णको मुहारमा के छ? 'प्रहसन्निव'— भगवान् मन्द-मन्द मुस्कुराइरहनुभएको छ! यो कुनै उपहास वा खिसीको हाँसो थिएन। यो त एउटा ज्ञानी पिताले आफ्नो अबोध बच्चालाई खेलौना फुटेकोमा डाँको छोडेर रोएको देखेर आउने करुणामयी र ज्ञानपूर्ण मुस्कान थियो। श्रीकृष्ण मुस्कुराउनुभयो किनभने उहाँ जान्नुहुन्छ— जसका लागि अर्जुन रोइरहेका छन्, त्यो शरीर त केवल पुराना वस्त्र जस्तै हो, भित्रको आत्मा त कहिल्यै मर्दैन! मृत्यु केवल एउटा भ्रम हो। दुवै सेनाको बीचमा (सेनयोरुभयोर्मध्ये) उभिएर त्यो दिव्य मुस्कानका साथ श्रीकृष्णले अब संसारकै महान् आध्यात्मिक ग्रन्थ श्रीमद्भगवद्गीताको वास्तविक उपदेश सुरु गर्नुहुन्छ।

जब जीवनमा चारैतिर तनाव, समस्या, अनिश्चितता र आँधीबेहरी चल्छ, तब साधारण अज्ञानी मानिस रुन्छ, काँप्छ र आत्तिन्छ (जसरी अर्जुन आत्तिएका थिए)। तर जसले जीवनको परम सत्य र आफ्नो आत्माको अमरतालाई बुझेको छ, ऊ जस्तोसुकै कठिन परिस्थितिमा पनि भित्रबाट शान्त रहन्छ र ओठमा एउटा मन्द मुस्कान (प्रहसन्निव) कायम राख्छ। मुस्कानको अर्थ समस्यालाई बेवास्ता गर्नु होइन; मुस्कानको अर्थ हो— समस्या जतिसुकै ठूलो भए पनि त्यसले मेरो भित्री आत्मा र विवेकलाई डगाउन सक्दैन भन्ने सर्वोच्च आत्मविश्वास! यदि तपाईं पनि आफ्नो जीवनको युद्ध जित्न चाहनुहुन्छ भने, परिस्थितिको अगाडि रुन बन्द गर्नुहोस्। कृष्ण जस्तै मन्द मुस्कानका साथ सत्यको सामना गर्नुहोस्।