अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग
साङ्ख्य योग (गीताको पूर्ण सार)
देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा।
तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति॥ १३॥
dehino'smin yathā dehe kaumāraṁ yauvanaṁ jarā |
tathā dehāntara-prāptir-dhīras tatra na muhyati || 13 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
देहिनः (dehinaḥ)=शरीर धारण गर्ने जीवात्माको•अस्मिन् (asmin)=यस वर्तमान•देहे (dehe)=शरीरमा•यथा (yathā)=जसरी•कौमारम् (kaumāram)=बाल्यकाल•यौवनम् (yauvanam)=जवानी / युवावस्था•जरा (jarā)=वृद्धावस्था / बुढ्यौली आउँछ•तथा (tathā)=त्यसैगरी•देह-अन्तर-प्राप्तिः (dehāntara-prāptiḥ)=अर्को नयाँ शरीरको प्राप्ति (मृत्यु र पुनर्जन्म)•धीरः (dhīraḥ)=धैर्यवान् ज्ञानी पुरुष•तत्र (tatra)=त्यस परिवर्तनमा•न मुह्यति (na muhyati)=मोहित हुँदैन / विचलित हुँदैन।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान्ले भन्नुभयो— जसरी यस शरीरभित्र रहेको जीवात्माको बाल्यकाल, जवानी र बुढ्यौली स्वाभाविक रूपमा आउँछ, त्यसैगरी मृत्युपछि अर्को शरीर प्राप्त हुनु पनि एउटा स्वाभाविक परिवर्तन मात्र हो; त्यसैले धैर्यवान् ज्ञानी पुरुष यसमा कहिल्यै मोहित वा विचलित हुँदैन।
जीवनका चार चरण र मृत्युको सहज स्वीकारोक्ति
परिवर्तन नै प्रकृतिको शाश्वत नियम हो
जीवनको निरन्तर परिवर्तन र अनित्यतालाई सहज रूपमा स्वीकार गर्नुहोस्। अतीतलाई समातेर रुन बन्द गर्नुहोस्; परिवर्तन प्रकृतिको नियम हो, धीर भएर वर्तमान कर्तव्यमा अडिग रहनुहोस्।