अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग
साङ्ख्य योग (गीताको पूर्ण सार)
नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः।
उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः॥ १६॥
nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ |
ubhayor-api dṛṣṭo'ntas tv-anayos tattva-darśibhiḥ || 16 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
न (na)=छैन•असतः (asataḥ)=असत्य (परिवर्तनशील भौतिक शरीर आदि) को•विद्यते (vidyate)=हुन्छ•भावः (bhāvaḥ)=वास्तविक स्थायी अस्तित्व / सत्ता•न (na)=न•अभावः (abhāvaḥ)=अभाव / अनस्तित्व•विद्यते (vidyate)=हुन्छ•सतः (sataḥ)=सत्य (अविनाशी आत्मतत्व) को•उभयोः अपि (ubhayor-api)=दुवैको पनि•दृष्टः (dṛṣṭaḥ)=प्रत्यक्ष अनुभव गरिएको छ•अन्तः (antaḥ)=वास्तविक रहस्य / सारतत्व•तु (tu)=निश्चय नै•अनयोः (anayoḥ)=यी दुवैको•तत्त्व-दर्शिभिः (tattva-darśibhiḥ)=परम तत्वलाई साक्षात् देख्ने ज्ञानीहरूद्वारा।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान्ले भन्नुभयो— असत्य (नाशवान् शरीर आदि) को कुनै वास्तविक स्थायी अस्तित्व छैन, र सत्य (अविनाशी आत्मा) को कहिल्यै अभाव हुँदैन। यी दुवैको वास्तविक सारतत्वलाई तत्वदर्शी ज्ञानी पुरुषहरूले प्रत्यक्ष रूपमा अनुभव गरेका छन्।
'सत्' र 'असत्' को तत्वज्ञान— वेदान्तको परम महावाक्य
सत्य र असत्यको विवेक: के अस्थायी हो र के स्थायी?
क्षणिक र परिवर्तनशील परिस्थितिहरू (असत्) सँग अनावश्यक रूपमा नटाँसिनुहोस्। परिस्थितिहरू आउँछन् र जान्छन्, तर तपाईंको भित्री आत्मा (सत्) सधैं अटल र अविनाशी छ। सत्यमा स्थित हुनुहोस् र परम निर्भय बन्नुहोस्।