अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग
साङ्ख्य योग (गीताको पूर्ण सार)
य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम्।
उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते॥ १९॥
ya enaṁ vetti hantāraṁ yaś-cainaṁ manyate hatam |
ubhau tau na vijānīto nāyaṁ hanti na hanyate || 19 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
यः (yaḥ)=जसले•एनम् (enam)=यस (आत्मा) लाई•वेत्ति (vetti)=ठान्दछ / सोच्दछ•हन्तारम् (hantāram)=मार्नेवाला (हत्यारा)•यः च (yaḥ ca)=अनि जसले•एनम् (enam)=यसलाई•मन्यते (manyate)=मान्दछ•हतम् (hatam)=मारिएको / मरेको•उभौ तौ (ubhau tau)=ती दुवै जनाले•न विजानीतः (na vijānītaḥ)=वास्तविक सत्य जान्दैनन्•न अयम् (na ayam)=न त यो आत्मा•हन्ति (hanti)=कसैलाई मार्दछ•न हन्यते (na hanyate)=न कसैद्वारा मारिन्छ।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान्ले भन्नुभयो— जसले यस आत्मालाई कसैलाई मार्नेवाला (हत्यारा) ठान्दछ र जसले यस आत्मालाई मारिएको (मर्नेवाला) मान्दछ, ती दुवैले वास्तविक सत्यलाई जान्दैनन्; किनभने यो आत्मा न त कसैलाई मार्दछ, न कसैद्वारा मारिन नै सक्दछ।
'नायं हन्ति न हन्यते'— कठोपनिषद्को अमर उद्घोष
कर्तापनको अहंकार र अपराधबोधबाट मुक्ति
आफ्नो कर्तापनको घमण्ड वा अपराधबोधलाई त्याग्नुहोस्। तपाईं न त सम्पूर्ण संसारको बोझ बोक्ने मालिक हुनुहुन्छ, न कसैको विनाशक। अहंकाररहित भएर केवल आफ्नो वर्तमान कर्तव्य इमानदारीपूर्वक पूरा गर्नुहोस्।