अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग
साङ्ख्य योग (गीताको पूर्ण सार)
न जायते म्रियते वा कदाचिन्नायं भूत्वा भविता वा न भूयः।
अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे॥ २०॥
na jāyate mriyate vā kadācin nāyaṁ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ |
ajo nityaḥ śāśvato'yaṁ purāṇo na hanyate hanyamāne śarīre || 20 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
न (na)=न•जायते (jāyate)=जन्मिन्छ•म्रियते वा (mriyate vā)=अथवा मर्दछ•कदाचित् (kadācit)=कुनै कालमा पनि•न अयम् (na ayam)=न त यो आत्मा•भूत्वा (bhūtvā)=अस्तित्वमा आएर•भविता वा (bhavitā vā)=फेरि अस्तित्वमा आउनेछ•न भूयः (na bhūyaḥ)=फेरि कहिल्यै नहुने यस्तो होइन•अजः (ajaḥ)=अजन्मा (जसको कहिल्यै जन्म हुँदैन)•नित्यः (nityaḥ)=नित्य (सधैं रहने)•शाश्वतः (śāśvataḥ)=शाश्वत (परिवर्तनरहित / सनातन)•अयम् (ayam)=यो•पुराणः (purāṇaḥ)=पुरातन (अनादि भएर पनि सधैं नयाँ)•न हन्यते (na hanyate)=मारिँदैन•हन्यमाने (hanyamāne)=नष्ट हुँदा वा मारिँदा पनि•शरीरे (śarīre)=भौतिक शरीर।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान्ले भन्नुभयो— यो आत्मा कुनै पनि कालमा न त कहिल्यै जन्मिन्छ, न कहिल्यै मर्दछ; न त यो कुनै समय उत्पन्न भएर फेरि अभावमा जाने नै हुन्छ। यो आत्मा अजन्मा, नित्य, शाश्वत र पुरातन छ; बाहिरी शरीर नष्ट हुँदा वा मारिँदा पनि यो आत्मा कहिल्यै मारिँदैन!
आत्माको परम घोषणा— 'न जायते म्रियते वा कदाचित्'
मानव चेतनाको सर्वोच्च घोषणापत्र
आफूलाई यो सीमित, नाशवान् शरीर सम्झेर कहिल्यै हीन वा कमजोर महसुस नगर्नुहोस्। तपाईं अजन्मा, नित्य, शाश्वत र अमर आत्मा हुनुहुन्छ (अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणः)। यस परम सत्यलाई बोध गर्नुहोस् र जीवनको हरेक परीक्षामा एक अजेय योद्धाझैं खडा हुनुहोस्।