अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग

कुरुक्षेत्रको मैदानमा दुवै पक्षसँग संसारकै सबैभन्दा घातक अस्त्रहरू थिए— पाशुपतास्त्र, ब्रह्मास्त्र, आग्नेयास्त्र, वारुणास्त्र, र वायव्यास्त्र। ती अस्त्रहरूले पर्वत फोड्न सक्थे, समुद्र सुकाउन सक्थे र सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड भस्म पार्न सक्थे। अर्जुन डराइरहेका थिए कि ती अस्त्रहरूले उनका प्रियजनहरूलाई सदाका लागि नष्ट गरिदिनेछन्। श्रीभगवान् पञ्चमहाभूत (भूमि, जल, अग्नि, वायु, आकाश) को भौतिक विज्ञान र त्यसभन्दा परको आत्म-तत्वको अन्तर स्पष्ट पार्नुहुन्छ: १. अस्त्र-शस्त्र (पृथ्वी तत्व): केवल भौतिक शरीरलाई काट्न सक्छन्, आत्मालाई होइन। २. अग्नि (तेज तत्व): शरीरलाई खरानी बनाउन सक्छ, तर आत्मालाई छुनै सक्दैन। ३. जल (अप तत्व): पदार्थलाई पगाल्न र गलाउन सक्छ, तर आत्मा पूर्णतया अभेद्य छ। ४. वायु (वायु तत्व): ओस सुकाउन सक्छ, तर आत्मालाई सुकाउन सक्दैन। आत्मा सम्पूर्ण भौतिक प्रकृतिका पाँचै तत्वभन्दा सूक्ष्म, शुद्ध र सनातन छ। त्यसैले कुनै पनि महाविनाशकारी अस्त्रले आत्माको एउटा अंशलाई पनि छुने क्षमता राख्दैन!

हाम्रो आधुनिक जीवनमा बाह्य अस्त्र-शस्त्र नभए पनि विभिन्न प्रकारका 'मानसिक अस्त्रहरू' निरन्तर प्रहार भइरहेका हुन्छन्: - कसैको तीतो वचन र अपमानको बाण - असफलता र आर्थिक नोक्सानीको आगो - अपमान, उपेक्षा वा तनावको आँधीबेहरी जब हामी आफूलाई कमजोर मान्छौं, तब अरूको एउटा नकारात्मक शब्दले पनि हाम्रो मन टुक्रा-टुक्रा हुन्छ। तर श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ: तपाईं त्यो कमजोर मन वा शरीर मात्र हुनुहुन्न। तपाईंको भित्री केन्द्र (Pure Consciousness) यति शक्तिशाली र अभेद्य छ कि संसारको कुनै पनि कटुता, निन्दा, षड्यन्त्र वा विपत्तिले त्यसलाई अलिकति पनि छुन सक्दैन। तपाईं नित्य सुरक्षित हुनुहुन्छ।