अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग

अघिल्लो श्लोकमा अस्त्र र तत्वहरूको निषेधात्मक वर्णन गरेपछि, यहाँ श्रीकृष्णले आत्माका सकारात्मक र प्रत्यक्ष स्वरूपका पाँचवटा अद्वितीय लक्षणहरू उद्घाटन गर्नुहुन्छ: १. 'नित्यः': यो काल (समय) को सीमाभन्दा बाहिर छ; भूत, वर्तमान र भविष्य तीनै कालमा अखण्ड रहन्छ। २. 'सर्वगतः': यो देश (स्थान) को सीमामा बाँधिएको छैन; सम्पूर्ण चराचर जगत्मा प्रकाशझैं सर्वत्र व्याप्त छ। ३. 'स्थाणुः': जसरी पृथ्वीको केन्द्र वा विशाल पर्वत आफ्नो ठाउँमा अडिग हुन्छ, त्यसै गरी आत्मा आफ्नो मूल स्वरूपमा पूर्णतया अटल छ। ४. 'अचलः': कुनै बाहिरी शक्तिले यसलाई डगाउन वा सार्न सक्दैन; यसमा कुनै कम्पन वा विचलन सम्भव छैन। ५. 'सनातनः': यो कुनै समयमा बनाइएको वा सिर्जना गरिएको होइन; यो अनादि, अनन्त र नित्य-नवीन छ। जब भीष्म, द्रोण र अर्जुन सबैको अन्तर्यमा त्यही एउटै सनातन आत्मा विद्यमान छ भने, अर्जुनले कुरुक्षेत्रको युद्धलाई 'नाश' मात्र देख्नु कति ठूलो संकीर्णता थियो!

हाम्रो आधुनिक मन यति धेरै चञ्चल र अस्थिर छ कि सानो कुराले पनि हामीलाई हल्लाईदिन्छ— कसैको प्रतिक्रिया, सामाजिक सञ्जालको लाइक, कामको दबाब, वा अनिश्चित भविष्य। हामी निरन्तर डगमगाइरहेका हुन्छौं। किन डगमगाउँछौं? किनभने हामीले आफ्नो आधार नै बाहिरी, अस्थिर कुराहरू (धन, पद, मानिसहरूको धारणा) मा राखेका छौं। तर भगवान् श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ— तपाईंको भित्री आत्मा 'स्थाणुः' र 'अचलः' छ। तपाईंको भित्री सत्ता एक विशाल हिमालय पर्वतझैं स्थिर छ, जहाँ बाहिर जतिसुकै हुरीबतास चले पनि केन्द्र पूर्ण शान्त रहन्छ।