अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग

श्रीकृष्ण परम मनोवैज्ञानिक र अद्वितीय शिक्षक हुनुहुन्छ। उहाँले आत्माको अमरताको आध्यात्मिक दृष्टिकोण राखिसकेपछि अब अर्जुनको स्तरमा ओर्लिएर कुरा गर्नुहुन्छ। प्राचीन भारतमा चार्वाक र अन्य भौतिकवादी (Materialist) दर्शनहरू पनि थिए, जसले भन्थे— "चेतना केवल रासायनिक र जैविक प्रक्रिया हो; शरीर जन्मेपछि चेतना जन्मिन्छ र शरीर मरेपछि चेतना नष्ट हुन्छ।" श्रीकृष्ण अर्जुनलाई भन्नुहुन्छ: "हे महाबाहु! ल मानिलिऊँ, तिमीलाई उपनिषद्को त्यो सूक्ष्म आत्माको ज्ञान बुझ्न गाह्रो भयो, र तिमी यो मान्छौ कि जन्म र मृत्यु नै प्रकृतिको निरन्तर चक्र हो र शरीरसँगै सबै समाप्त हुन्छ। यदि त्यसो हो भने पनि, तिम्रो यो रुवाबासी किन? किनकि यदि मृत्यु प्रकृतिको अटल, अपरिवर्तनीय र अनिवार्य प्रक्रिया हो भने, जुन कुरालाई रोक्नै सकिँदैन, त्यसमा रुनु वा शोक गर्नु कस्तो बुद्धिमत्ता हो? त्यसो भए पनि एक क्षत्रिय योद्धाको रूपमा आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्नु नै तिम्रो सर्वोत्तम बाटो हो!"

हाम्रो जीवनमा हामी धेरैजसो त्यस्ता कुराहरूमा चिन्ता गरेर ऊर्जा खेर फाल्छौं, जसलाई हामी बदल्न सक्दैनौं: - मौसम खराब हुनु - समय बित्नु - उमेर ढल्कनु - प्रकृतिका शाश्वत नियमहरू श्रीकृष्णले तर्कको अद्भुत जाल बुन्नुभएको छ: १. यदि आत्मा अमर छ भने, कोही मर्दैन— त्यसैले चिन्ता नगर! २. यदि आत्मा भौतिक शरीर नै हो र मृत्यु अनिवार्य छ भने, कसैले रोक्न सक्दैन— त्यसैले पनि चिन्ता नगर! अर्थात्, दुवै दृष्टिकोणबाट शोक र पश्चात्ताप केवल मानसिक कमजोरी हुन्। बुद्धिमत्ता त केवल आफ्नो हातमा भएको कर्तव्यलाई निष्ठापूर्वक पूरा गर्नुमा छ।